Với một vườn nhỏ trên ban công hay sân thượng, xử lý sâu bệnh bằng tay hiệu quả hơn bạn nghĩ: bắt sâu, ngắt bỏ lá có trứng, xịt nước mạnh rửa trôi rệp và nhện đỏ, treo bẫy dính, dùng lưới chắn, dọn lá bệnh, và giữ cây khoẻ, thoáng. Thói quen thăm cây mỗi sáng, phát hiện sớm khi mới vài con, là cách rẻ nhất để không bao giờ phải nghĩ tới thuốc.
Chào bạn, đây là Nhà Trồng Trọt. Trồng rau ở nhà là để có rau sạch cho gia đình, thế mà chỉ một đợt rệp là nhiều người đã muốn chạy ra tiệm mua thuốc. Tập này mình nói về những cách xử lý gọn gàng cho vườn nhỏ.
Lợi thế của vườn nhỏ: bạn nhìn thấy từng lá
Ngoài đồng rộng, không ai lật được từng lá. Nhưng vườn nhà phố chỉ có vài chục chậu, mỗi sáng tưới cây cũng là lúc nhìn cây. Đây là lợi thế lớn nhất của vườn nhỏ.
Phát hiện sớm thay đổi mọi thứ. Mười con rệp trên một ngọn ớt thì một ngón tay là xong. Một nghìn con rệp trên cả chục chậu thì mệt hơn nhiều. Sâu non mới nở ăn lá thành những lỗ nhỏ li ti, ngắt bỏ lá đó là sạch.
Hãy tập thói quen lật mặt dưới lá, nhìn đọt non, nhìn kẽ lá mỗi lần tưới. Mang theo một cái túi nhỏ để bỏ lá sâu, sâu bắt được.
Một chiếc kính lúp nhỏ giúp nhìn rõ nhện đỏ, bọ trĩ, trứng sâu, những thứ mắt thường khó thấy.
Rệp và nhện đỏ: rửa trôi bằng nước
Rệp là những con côn trùng nhỏ, mềm, màu xanh, đen, vàng, sống thành đám ở đọt non, mặt dưới lá. Chúng hút nhựa làm lá xoăn, đọt chùn, và tiết ra chất ngọt khiến nấm đen mọc trên lá và kiến kéo đến.
Với rệp, cách đơn giản nhất là xịt nước mạnh vào đám rệp, rệp bị rửa trôi, rơi xuống, phần lớn không leo lại được. Làm vài lần cách nhau vài ngày. Đọt nào rệp quá dày thì ngắt bỏ.
Nhện đỏ rất nhỏ, sống ở mặt dưới lá, làm lá lốm đốm vàng bạc, nặng thì có tơ mịn. Nhện đỏ thích khô nóng, hay bùng lên trên sân thượng mùa nắng. Xịt nước vào mặt dưới lá, tăng độ ẩm quanh cây, là cách giảm nhện đỏ hiệu quả.
Nhiều người dùng nước pha một chút xà phòng rửa tay loại nhẹ để xịt rệp. Nếu dùng, pha rất loãng, thử trước trên vài lá xem có cháy lá không, xịt vào chiều mát và rửa lại bằng nước sạch sau đó, nhất là với rau sắp ăn.
Sâu ăn lá và ốc sên: bắt tay, bắt đúng giờ
Sâu xanh, sâu tơ, sâu khoang ăn lá rau. Lá có lỗ thủng, có phân sâu màu xanh đen là dấu hiệu. Bắt sâu bằng tay vào sáng sớm hoặc chiều tối, khi sâu bò ra ăn. Lật mặt dưới lá tìm ổ trứng, ngắt bỏ cả lá.
Bướm trắng bay quanh luống rau cải là bướm đẻ trứng, chúng sẽ thành sâu vài ngày sau. Thấy bướm nhiều là lúc nên dựng lưới chắn hoặc thăm lá kỹ hơn.
Ốc sên và sên trần ăn rau non vào ban đêm, để lại vệt nhớt bóng. Tối cầm đèn pin ra bắt là cách hiệu quả nhất. Úp vài miếng ván, lá chuối, vỏ dưa trên mặt chậu, sáng ra lật lên, sên trú bên dưới, gom đi.
Sâu xám cắn ngang thân cây con sát gốc vào ban đêm, ban ngày nấp trong đất. Thấy cây con gãy gục, bới nhẹ đất quanh gốc là thấy sâu cuộn tròn.
Bọ phấn, bọ trĩ: bẫy dính và lưới
Bọ phấn trắng là những con nhỏ như hạt bụi trắng, bay lên thành đám khi lay cây, sống ở mặt dưới lá cà chua, ớt, cà tím, bí. Chúng hút nhựa và có thể truyền bệnh xoăn lá do vi rút.
Treo vài tấm bẫy dính màu vàng giữa các chậu giúp bắt bớt bọ phấn trưởng thành và cho bạn biết mật độ của chúng. Xịt nước mặt dưới lá cũng giúp giảm bọ phấn non.
Bọ trĩ rất nhỏ, nằm trong đọt non và nụ hoa, làm lá xoăn, có vệt bạc. Bẫy dính màu xanh dương thường hút bọ trĩ tốt hơn màu vàng.
Với cây con và rau họ cải, lưới chắn côn trùng trùm kín ngay từ đầu là cách phòng tốt nhất. Lưới nhỏ cho vài thùng xốp không tốn kém mà đỡ được rất nhiều công.
Giữ cây khoẻ: phòng hơn chữa
Cây khoẻ ít bị sâu bệnh hơn cây yếu. Đủ nắng, giá thể tốt, tưới đều, bón cân đối, không thừa đạm. Cây thừa đạm lá mềm mọng là món ngon của rệp và sâu.
Giữ khoảng cách giữa các chậu cho thoáng, dọn lá vàng, lá bệnh, không để lá rụng thối trên mặt chậu. Tưới gốc, tưới buổi sáng để lá khô nhanh.
Trồng xen vài chậu hoa và rau thơm để thu hút côn trùng có ích như bọ rùa, ong nhỏ. Nhiều ban công có bọ rùa tự tìm đến khi có rệp, nếu mình không phun thuốc giết chúng.
Chấp nhận một chút lá thủng. Rau nhà trồng có vài lỗ sâu ăn là dấu hiệu rau không phun thuốc. Sáng mai khi tưới, bạn thử lật mặt dưới năm chiếc lá bất kỳ, xem vườn mình đang có ai làm khách.
Câu hỏi thường gặp
Có nên dùng tỏi, ớt ngâm làm thuốc xịt sâu?
Nhiều người dùng nước ngâm tỏi, ớt để xua côn trùng. Hiệu quả không ổn định và có thể làm cay mắt, cay da người xịt hoặc cháy lá non. Nếu dùng, pha loãng, thử trước và đeo găng tay.
Kiến bò trên cây có hại không?
Kiến thường không ăn lá, nhưng chúng chăn rệp và bảo vệ rệp khỏi thiên địch. Thấy kiến bò nhiều trên đọt, hãy tìm rệp và chặn đường kiến lên cây.
Vì sao rau trồng sân thượng hay bị nhện đỏ?
Sân thượng nắng nóng và khô, đúng điều kiện nhện đỏ thích. Tăng độ ẩm, che bớt nắng gắt và xịt nước mặt dưới lá thường xuyên giúp hạn chế.
Lá rau có đốm vàng, đốm nâu là sâu hay bệnh?
Nếu có vết chích, có côn trùng ở mặt dưới lá thì là sâu hại. Nếu là vết khô có viền, có mốc khi trời ẩm thì có thể là bệnh nấm. Ngắt bỏ lá bệnh và làm thoáng cây.
Có cần cách ly cây mới mua về không?
Rất nên. Đặt cây mới riêng một chỗ vài tuần, kiểm tra mặt dưới lá, đọt non, gốc, để không đưa rệp, nhện, rệp sáp vào cả vườn.
