Một cái chậu tốt trước hết phải có lỗ thoát nước đủ to, đủ nhiều và không bị bịt, vì chậu không thoát nước là chậu giết rễ. Cỡ chậu chọn theo bộ rễ của cây: rau ăn lá rễ nông thì chậu nông rộng là đủ, cây có rễ sâu như cà chua, cây ăn trái cần chậu sâu và to. Chậu đất nung thoáng khí nhưng khô nhanh, chậu nhựa nhẹ và giữ ẩm lâu nhưng dễ nóng khi phơi nắng.
Chào bạn, đây là Nhà Trồng Trọt. Đi chợ cây thấy chậu đẹp là mua, rồi mới nghĩ trồng gì. Tập này mình nói về những điều nên xem ở một cái chậu trước khi xem màu sắc của nó.
Lỗ thoát nước: điều quan trọng nhất
Nhiều chậu trang trí đẹp không có lỗ thoát nước, hoặc chỉ có một lỗ nhỏ xíu. Trồng cây trực tiếp vào đó, nước tưới đọng ở đáy, rễ ngâm trong nước, thối dần. Cây héo, người trồng lại nghĩ thiếu nước và tưới thêm.
Chậu nên có lỗ đáy đủ lớn, nhiều chậu tốt có vài lỗ hoặc lỗ ở cả mép đáy. Nếu chậu chỉ có một lỗ nhỏ, có thể khoan thêm. Thùng xốp nên khoan nhiều lỗ ở đáy và cả thành dưới.
Lỗ thoát cũng có thể bị bịt bởi chính đất và rễ, hoặc khi chậu đặt sát nền phẳng. Kê chậu lên chân nhỏ hoặc vài miếng gạch giúp nước thoát dễ hơn.
Nếu muốn dùng chậu trang trí không lỗ, cách đúng là trồng cây trong một chậu nhựa có lỗ, rồi đặt chậu nhựa đó vào trong chậu trang trí, nhớ đổ nước đọng ở đáy sau khi tưới.
Cỡ chậu: theo rễ, không theo dáng cây
Rau ăn lá như cải, xà lách, rau muống có rễ nông, chậu hoặc thùng sâu cỡ hơn một gang tay là đủ, quan trọng là mặt rộng để trồng được nhiều cây.
Cà chua, ớt, cà tím có rễ sâu hơn và cây lớn, cần chậu sâu và đủ thể tích. Chậu quá nhỏ, cây nhanh khô nước, rễ kín chậu, cây còi và trái ít. Một cây cà chua giàn trồng trong chậu nhỏ gần như chắc chắn sẽ thất vọng.
Cây ăn trái trong chậu cần chậu lớn nhất trong vườn, và thường phải chuyển lên chậu to hơn theo thời gian.
Chậu quá to cho cây nhỏ cũng không tốt: phần giá thể không có rễ sẽ ẩm lâu, dễ chua, dễ úng. Với cây con, nên bắt đầu ở chậu vừa, rồi lên chậu lớn khi rễ đã đầy.
Đất nung, nhựa, xốp hay gỗ?
Chậu đất nung có thành xốp, nước và không khí đi qua được. Rễ thoáng, ít úng, nhưng chậu khô nhanh, nhất là ngoài nắng, phải tưới nhiều hơn. Chậu nặng, dễ vỡ, nhưng vững, hợp cây cao. Lâu ngày thành chậu có thể đóng váng trắng muối khoáng.
Chậu nhựa nhẹ, rẻ, giữ ẩm lâu, dễ di chuyển. Nhược điểm là chậu nhựa màu tối phơi nắng nóng lên nhanh, rễ sát thành bị nóng. Nhựa kém chất lượng phơi nắng lâu sẽ giòn vỡ.
Thùng xốp rất phổ biến ở nhà phố Việt Nam để trồng rau: nhẹ, cách nhiệt tốt, rẻ. Rễ được bảo vệ khỏi nóng. Nhược điểm là sau một thời gian dưới nắng sẽ giòn, mủn, cần thay.
Thùng gỗ, chậu xi măng, bao vải trồng cây cũng là những lựa chọn. Bao vải thoáng khí, rễ chạm thành bao thì tự dừng lại thay vì cuộn tròn, nhưng khô nhanh. Mỗi loại có điểm mạnh riêng, chọn theo cây, theo nắng và theo thời gian bạn có để tưới.
Đĩa lót: tiện mà dễ hại
Đĩa lót dưới chậu giúp nước không chảy ra sàn, rất tiện cho ban công, trong nhà. Nhưng nếu nước đọng trong đĩa nhiều ngày, đáy chậu ngâm nước liên tục, rễ ở đáy thối, và muỗi có chỗ đẻ trứng.
Thói quen tốt là sau khi tưới, chờ vài phút cho nước thừa chảy xuống, rồi đổ nước trong đĩa đi. Hoặc kê chậu lên mấy viên sỏi trong đĩa, để đáy chậu không chạm nước.
Với chậu đặt ngoài trời, mùa mưa nên bỏ đĩa lót, vì mưa liên tục sẽ làm đĩa đầy nước mãi.
Một số người dùng cách tưới từ đáy: đổ nước vào đĩa để chậu hút từ dưới lên, rồi đổ phần thừa sau một lúc. Cách này hợp với cây con và cây không ưa ướt lá, nhưng phải nhớ đổ nước thừa.
Khi nào cần đổi chậu?
Cây cần đổi chậu khi rễ mọc ra khỏi lỗ đáy, khi nước tưới chảy tuột ra ngay mà đất vẫn khô vì rễ đã chiếm chỗ của đất, khi cây quá nặng đầu dễ đổ, hoặc khi cây còi dù đã chăm đủ.
Đổi chậu tốt nhất vào lúc trời mát, tránh lúc cây đang ra hoa nuôi trái. Tưới ẩm trước một ngày để bầu đất dễ lấy ra nguyên khối. Gỡ nhẹ rễ cuộn, cắt bớt rễ thối, đặt vào chậu mới lớn hơn một cỡ, lấp giá thể mới.
Sau khi đổi chậu, đặt cây ở chỗ râm vài ngày cho rễ hồi, chưa bón phân ngay.
Tuần này bạn thử lật vài chậu cây trong nhà lên nhìn đáy: lỗ thoát có thông không, rễ có chui ra không. Năm phút kiểm tra có khi cứu được một cây đang chết dần.
Chậu gợi ý cho vài cây quen thuộc
Hành lá, rau thơm, rau mầm sống tốt trong chậu nhỏ, khay nông, thậm chí hộp nhựa tái chế có khoan lỗ. Chỉ cần chúng không bị khô quá nhanh dưới nắng gắt.
Cải, xà lách, rau muống hợp với thùng xốp hay khay rộng, trồng được nhiều cây trên một mặt. Thùng xếp thành dãy cũng dễ che lưới và dễ tưới.
Cà chua, ớt, cà tím nên mỗi cây một chậu to và sâu, có chỗ cắm cọc hay buộc giàn. Dưa leo, mướp, đậu leo cần chậu to đặt sát chân giàn.
Chanh, ổi, khế lùn trong chậu cần chậu lớn, nặng, đứng vững trước gió, và nên đặt trên đế có bánh xe nếu bạn muốn xoay chậu theo nắng hay dời chỗ khi cần dọn ban công.
Câu hỏi thường gặp
Chậu sứ tráng men có tốt không?
Chậu sứ tráng men đẹp, giữ ẩm lâu nhưng không thoáng như đất nung và thường ít lỗ thoát. Nếu dùng, đảm bảo có lỗ thoát đủ lớn và dùng giá thể thoáng.
Thùng xốp dùng được bao lâu?
Tuỳ chất lượng và mức phơi nắng, thường vài năm thì bắt đầu giòn, nứt. Khi thùng mủn vỡ, nên thay để tránh hạt xốp lẫn vào đất.
Có nên sơn chậu đất nung?
Sơn kín thành chậu làm mất khả năng thoáng khí của đất nung. Nếu muốn trang trí, chỉ sơn mặt ngoài và chọn loại sơn an toàn, hoặc giữ nguyên màu tự nhiên.
Trồng rau trong chai nhựa tái chế có được không?
Được với rau nhỏ như rau thơm, hành lá, miễn là cắt đủ rộng, khoan lỗ thoát nước và đặt nơi không quá nắng gắt. Chai nhỏ khô nhanh nên phải tưới thường xuyên.
Chậu treo có hay bị khô không?
Chậu treo nhận gió và nắng từ mọi phía nên khô rất nhanh. Dùng giá thể giữ ẩm tốt hơn, chọn chậu đủ lớn và kiểm tra ẩm hằng ngày.
