Rau ăn lá mùa mưa hay thối vì ba thứ cùng lúc: rễ bị ngập nước thiếu khí, lá non bị hạt mưa to dập nát, và lá ướt liên tục là điều kiện cho nấm, vi khuẩn gây thối nhũn. Muốn giữ rau, cần luống cao có rãnh thoát, một mái che mưa dù đơn giản, trồng thưa hơn mùa khô cho thoáng, và chọn những loại rau vốn chịu mưa.
Chào bạn, đây là Nhà Trồng Trọt. Mùa mưa ở Nam Bộ, ở Tây Nguyên kéo dài nhiều tháng, ở miền Bắc mùa hè mưa rào dồn dập, ở miền Trung thì mưa bão cuối năm. Đây là mùa rau lá khó kiếm nhất, chính vì khó trồng. Tập này mình nói những cách giúp luống rau vượt qua mùa mưa.
Mưa hại rau theo ba đường
Đường thứ nhất là nước đọng. Rau ăn lá phần lớn có rễ nông, nằm ngay lớp đất mặt. Chỉ cần mặt luống đọng nước nửa ngày, rễ đã thiếu khí, bắt đầu thối, rau vàng úa. Đất trồng rau lâu năm, chai cứng, không thoát nước thì càng nặng.
Đường thứ hai là sức đập của hạt mưa. Mưa rào nhiệt đới có hạt mưa to, rơi mạnh. Lá cải, lá xà lách mềm bị dập rách, gãy cuống. Hạt mưa còn bắn đất từ mặt luống lên lá, mang theo mầm bệnh trong đất.
Đường thứ ba là độ ẩm kéo dài. Lá ướt cả ngày, không khí ẩm cả đêm, nấm và vi khuẩn phát triển rất nhanh. Bệnh thối nhũn do vi khuẩn làm cây cải mềm nhũn, có mùi hôi rất đặc trưng. Bệnh sương mai, đốm lá cũng bùng lên.
Hiểu ba đường đó thì mọi cách xử lý đều xoay quanh ba việc: tháo nước, che mưa, làm thông thoáng.
Lên luống cao, rãnh sâu: tháo nước trước tiên
Mùa mưa, luống rau nên cao hơn mùa khô rõ rệt, mặt luống hơi khum giữa để nước chảy ra hai bên. Rãnh giữa các luống sâu và nối được ra mương thoát chính. Sau mỗi trận mưa, đi một vòng xem rãnh có chỗ nào tắc, đất sạt lấp rãnh không.
Đất luống phải tơi. Trộn thêm phân hữu cơ hoai, trấu hun, xơ dừa giúp đất thoát nước nhanh hơn và không đóng váng sau mưa. Tránh xới đất khi đất đang sũng nước, vì làm vậy đất đóng cục.
Một lớp phủ mỏng bằng rơm hay trấu trên mặt luống giúp giảm đất bắn lên lá. Nhưng mùa mưa đừng phủ quá dày sát gốc rau, vì lớp phủ dày ướt lâu ngày là chỗ cho ốc sên ẩn và gốc rau dễ thối.
Ở vùng trũng, nhiều người chuyển hẳn sang trồng rau trong thùng xốp, trong chậu kê cao, hoặc làm giàn trồng rau cách mặt đất vào mùa mưa. Cách này tốn công lúc đầu nhưng tránh hẳn chuyện ngập.
Che mưa: từ tấm nilon đến nhà màng
Cách che đơn giản nhất là dựng những vòm thấp bằng tre uốn cong trên luống, phủ một tấm nilon trong suốt, chừa hai đầu và hai mép dưới mở cho gió lùa. Vòm che làm hạt mưa không đập trực tiếp lên lá, lá khô nhanh hơn sau mưa.
Điều quan trọng là không bít kín. Vòm nilon kín mít giữa trưa nắng sau cơn mưa sẽ thành cái lò hấp, rau nóng và bệnh còn nặng hơn. Nhiều người chỉ kéo nilon lên khi trời mưa, trời tạnh thì cuộn lại hoặc mở hai bên.
Bước cao hơn là nhà màng, mái cao có nilon nông nghiệp, xung quanh có thể có lưới. Mái cao giúp không khí bên dưới lưu thông tốt hơn vòm thấp. Ở Đà Lạt và một số vùng chuyên rau, nhà màng là cách để có rau quanh năm bất kể mùa mưa.
Với vườn nhà phố, một mái hiên, một tấm tôn nhựa trong che ban công là đã giúp được rất nhiều cho mấy chậu rau.
Trồng thưa và chọn rau chịu mưa
Mùa khô có thể gieo dày để thu hoạch tỉa dần. Mùa mưa thì nên thưa hơn. Cây đứng thưa, gió luồn qua, lá khô nhanh sau mưa. Cây dày chen chúc, lá dưới ướt cả ngày, bệnh bắt đầu từ đó rồi lan lên.
Chọn loại rau cũng là một nửa thành công. Rau muống, mồng tơi, rau dền, rau ngót, rau lang, cải trời, rau má, ngò gai chịu mưa nóng khá tốt. Nhiều loại rau thơm như húng quế, tía tô cũng khá ổn. Ngược lại, xà lách, cải bắp, súp lơ, cải thìa mềm lá rất khó trồng ngoài trời mùa mưa nóng ở miền Nam.
Với rau họ cải mùa mưa, nếu muốn trồng, nên chọn giống được khuyến cáo chịu nhiệt và chịu ẩm cho mùa mưa, trồng dưới mái che, và thu hoạch non hơn bình thường.
Rau muống là một ví dụ hay: mùa mưa có thể trồng rau muống nước ở ao, ruộng trũng, biến chính cái nước thừa thành lợi thế.
Thu hoạch đúng nhịp và vệ sinh sau mưa
Mùa mưa, rau đến tuổi thu hoạch thì nên thu sớm, đừng tiếc để thêm vài ngày cho to. Rau già trên luống gặp mấy trận mưa liền là có thể hỏng cả luống chỉ trong một hai ngày. Xem dự báo thời tiết, nếu sắp có đợt mưa dài thì thu trước.
Thu hoạch rau khi lá đã ráo, sau khi mưa tạnh và lá khô bớt. Rau ướt cắt về bó lại dễ úng, dễ thối khi để qua đêm.
Sau mưa, đi nhặt bỏ những cây đã thối nhũn, đem ra xa vườn. Cây thối để lại trên luống là nguồn vi khuẩn lây sang cây bên cạnh. Rửa tay, rửa dao kéo sau khi đụng vào cây bệnh.
Ốc sên, sên trần là kẻ thù lớn của rau mùa mưa, chúng ra ăn vào ban đêm và sáng sớm. Bắt tay vào buổi tối với đèn pin, đặt những tấm ván, lá chuối úp trên luống để chúng chui vào trú rồi sáng ra gom, là những cách không cần thuốc. Tối nay sau cơn mưa, bạn thử soi đèn ra luống rau xem có bao nhiêu con.
Câu hỏi thường gặp
Có nên tưới rau trong mùa mưa không?
Chỉ tưới khi có những ngày nắng liên tiếp và đất thật sự khô. Mùa mưa nhiều người tưới theo thói quen làm luống luôn sũng nước, rau dễ thối rễ.
Vì sao rau cải mùa mưa hay bị thối gốc?
Gốc rau nằm sát mặt đất ướt, bị đất bắn lên và vi khuẩn, nấm xâm nhập qua vết thương. Luống cao, trồng thưa, tránh vun đất ướt sát gốc giúp giảm bệnh.
Nilon che mưa nên dùng loại nào?
Thường dùng nilon nông nghiệp trong suốt để rau vẫn nhận đủ ánh sáng. Loại có phụ gia chống tia cực tím bền hơn dưới nắng. Tránh nilon đen hay màu đậm vì làm rau thiếu sáng.
Trồng rau trong thùng xốp mùa mưa có tốt không?
Thùng xốp kê cao, có lỗ thoát nước dưới đáy là cách tốt cho mùa mưa ở nhà phố. Nhớ khoan đủ lỗ, lót lớp vật liệu thoát nước dưới đáy và đặt dưới mái che nếu có.
Rau mùa mưa có nhiều thuốc hơn mùa khô không?
Mùa mưa sâu bệnh nhiều nên có nguy cơ người trồng phun nhiều hơn. Rau trồng dưới mái che, luống thoáng thì ít bệnh hơn và cần ít thuốc hơn. Người mua có thể hỏi người trồng quen về cách họ trồng.
