Ban công chỉ có vài giờ nắng buổi sáng hoặc chủ yếu ánh sáng tán xạ vẫn trồng được khá nhiều thứ: rau má, lá lốt, diếp cá, húng lủi, rau ngót, cải xanh, xà lách, rau mầm và nhiều cây lá cảnh. Những cây lấy trái như cà chua, ớt, dưa leo cần nhiều giờ nắng trực tiếp, ở ban công thiếu nắng thường ra lá được mà ra trái rất kém.
Chào bạn, đây là Nhà Trồng Trọt. Ở chung cư, nhà phố chen chúc, nhiều ban công chỉ đón nắng vài giờ, hoặc quay về hướng bị nhà khác che. Tập này mình nói cách biết ban công nhà mình thật sự có bao nhiêu nắng, và chọn cây hợp với nó.
Đo nắng thật, đừng đoán
Người ta hay đánh giá ban công bằng hướng: hướng đông có nắng sáng, hướng tây có nắng chiều, hướng nam nhiều nắng, hướng bắc ít nắng. Nhưng thực tế còn phụ thuộc vào nhà đối diện, mái hiên, lan can, tầng cao hay thấp, và mùa trong năm.
Cách đơn giản là chọn một ngày nắng, cứ mỗi giờ ra nhìn xem chỗ định đặt chậu có nắng chiếu trực tiếp không, ghi lại. Cuối ngày bạn có số giờ nắng thật. Nên làm vài lần vào các mùa khác nhau, vì mùa đông ở miền Bắc mặt trời thấp hơn, chỗ nắng chỗ râm thay đổi khá nhiều.
Nắng trực tiếp khác hẳn ánh sáng tán xạ. Một chỗ trông sáng sủa nhưng không có tia nắng nào chiếu vào thì với cây vẫn là bóng râm.
Hãy ghi lại cả chỗ trên lan can, chỗ sát sàn, chỗ sát tường. Ba chỗ trên cùng một ban công có thể chênh nhau vài giờ nắng.
Cây cần bao nhiêu nắng?
Một cách chia phổ biến: cây lấy trái như cà chua, ớt, dưa leo, bí, đậu cần nhiều giờ nắng trực tiếp mỗi ngày mới ra hoa đậu trái tốt. Đây là nhóm khó nhất cho ban công thiếu nắng.
Rau ăn lá như cải, xà lách, mồng tơi, rau dền chịu được ít nắng hơn, vài giờ nắng vẫn cho lá ăn được, tuy lá có thể mỏng hơn và cây vươn hơn.
Một số rau ưa bóng hoặc chịu bóng tốt như rau má, lá lốt, diếp cá, húng lủi, rau răm, gừng, nghệ, rau ngót. Những cây này vốn quen sống ở bờ ao, dưới tán cây, chân rào, nên ban công ít nắng lại hợp với chúng.
Rau mầm thì gần như không cần nắng trực tiếp, chỉ cần chỗ sáng, vì bạn thu hoạch chỉ sau vài ngày khi cây mầm mới có lá đầu tiên.
Những cây hợp với ban công thiếu nắng
Rau má bò lan, chịu bóng, ưa ẩm, trồng trong chậu rộng hay thùng xốp, cắt ngọn ăn dần, nó tự lan ra. Lá lốt cũng rất chịu bóng, cắm vài đoạn thân là mọc, chỉ cần giữ ẩm.
Diếp cá, húng lủi, rau răm chịu bóng khá tốt, cắt hoài vẫn ra. Gừng, nghệ, riềng trồng trong thùng sâu, lá xanh đẹp, cuối mùa có củ dùng trong bếp.
Cải xanh, cải ngọt, xà lách có thể trồng ở chỗ có nắng sáng vài giờ, thu hoạch non. Rau mầm cải, rau mầm đậu trồng trong khay đặt gần cửa sổ là lựa chọn nhanh nhất cho nhà ít nắng.
Nếu muốn có màu xanh và không cần ăn, các loại cây lá cảnh như trầu bà, lưỡi hổ, dương xỉ, cây lan ý là những cây rất chịu bóng.
Tận dụng ánh sáng phản chiếu và vài mẹo nhỏ
Tường sơn màu sáng phía sau chậu phản chiếu thêm ánh sáng cho cây. Một tấm vật liệu sáng màu đặt phía sau chậu cũng giúp phần nào.
Đặt cây cần nắng nhất ở chỗ nắng nhất, kể cả khi chỗ đó không tiện. Treo chậu lên cao trên lan can, nơi nắng chiếu vào trước khi bị lan can che, thường được nhiều nắng hơn chỗ sát sàn.
Xoay chậu định kỳ để cây không bị nghiêng hẳn về phía ánh sáng.
Với nơi gần như không có nắng, có thể dùng đèn trồng cây, nhưng đó là một khoản chi phí điện và đầu tư riêng, nên thử với rau mầm hay rau thơm trước khi làm lớn.
Chăm cây ít nắng: tưới ít hơn, bón nhẹ hơn
Cây ít nắng quang hợp ít, lớn chậm, uống nước ít hơn. Chậu ở chỗ râm khô chậm, nên tưới theo kiểu chậu ngoài nắng là dễ úng. Thử ẩm bằng ngón tay trước khi tưới.
Bón phân cũng nhẹ tay hơn. Cây ít nắng mà bón nhiều đạm sẽ vươn dài, lá mềm, dễ đổ, dễ bệnh.
Chỗ râm, ít gió thì ẩm lâu, dễ có nấm và ốc sên. Giữ khoảng cách giữa các chậu cho thoáng, dọn lá úa.
Bạn hãy coi ban công thiếu nắng như một kiểu vườn riêng, chứ không phải một vườn hỏng. Tuần này, chọn một ngày nắng và ghi số giờ nắng ở ba chỗ trên ban công, rồi chọn cây theo con số đó thay vì theo sở thích.
Những cây nên tránh ở ban công thiếu nắng
Cà chua, dưa hấu, dưa leo, bí, mướp và ớt là nhóm khó nhất. Ở chỗ thiếu nắng, chúng vẫn mọc lá, vẫn leo giàn, nhưng ra hoa ít, hoa rụng nhiều, trái nhỏ và nhạt. Nhiều người tốn cả mùa chăm rồi thất vọng.
Cây ăn trái trong chậu như chanh, quýt, ổi cũng cần nhiều nắng để ra hoa. Ở chỗ ít nắng, cây có thể sống nhiều năm mà gần như không có trái.
Hoa ưa nắng như hoa giấy, hoa hồng, mười giờ, dừa cạn cũng ra hoa rất kém trong bóng râm, lá xanh nhưng hoa thưa thớt.
Nếu bạn thật sự muốn trồng những cây này, hãy dành cho chúng đúng một chỗ nắng nhất của ban công, có khi là bậu cửa sổ hay góc lan can, và chấp nhận chỉ trồng một hai chậu thay vì cả dãy.
Câu hỏi thường gặp
Ban công hướng bắc có trồng rau được không?
Ở Việt Nam, ban công hướng bắc thường ít nắng trực tiếp hơn, nhất là vào mùa đông ở miền Bắc. Vẫn trồng được rau chịu bóng, rau thơm và rau mầm. Cây lấy trái thường khó.
Đèn trồng cây có thay được nắng không?
Đèn trồng cây có thể giúp rau mầm, rau thơm và cây con phát triển khi thiếu nắng. Nhưng để cây lấy trái ra trái tốt cần đèn đủ mạnh và thời gian chiếu dài, tốn điện, nên cân nhắc.
Vì sao cây trong bóng râm vươn dài?
Cây thiếu sáng kéo dài thân để vươn tìm ánh sáng, lóng dài, lá nhỏ và nhạt. Đây là dấu hiệu nên dời cây ra chỗ sáng hơn.
Rau mầm trồng thế nào cho nhanh?
Ngâm hạt, rải đều lên khay có giá thể ẩm hoặc khăn, giữ ẩm, để nơi sáng. Sau vài ngày khi cây có lá mầm xanh là có thể cắt ăn.
Lá lốt trồng chậu cần chăm gì?
Lá lốt chịu bóng, ưa ẩm, cần giá thể giữ nước tốt và tưới đều. Khi bụi đã dày, cắt bớt lá già, bón nhẹ phân hữu cơ để lá non ra liên tục.
