Trồng cây ăn trái trong chậu được, miễn là có chậu đủ lớn, giá thể thoát nước nhưng đủ chắc để giữ gốc, nhiều nắng, tưới đều và bón ít một mà thường xuyên, vì rễ bị nhốt trong chậu nên cây không tự đi tìm nước và dinh dưỡng được. Chanh, tắc, ớt, ổi, khế, lựu là những cây cho trái khá dễ trong chậu ở nhà phố.
Chào bạn, đây là Nhà Trồng Trọt. Một chậu chanh trước hiên vừa có lá thơm vừa có trái dùng trong bếp là ước mơ của nhiều người ở phố. Tập này mình nói những điều khác biệt giữa cây ăn trái trong chậu và cây ngoài vườn.
Chọn cây hợp với chậu
Không phải cây ăn trái nào cũng hợp chậu. Cây có tán to, rễ mạnh như mít, xoài, sầu riêng khó giữ trong chậu lâu năm. Cây bụi nhỏ, cho trái sớm như chanh, tắc, quất, ớt, ổi, khế, lựu, sơ ri, đu đủ lùn hợp hơn nhiều.
Nên chọn cây giống ghép hoặc chiết, vì chúng ra trái sớm và giữ đúng giống. Cây trồng từ hạt có thể mất nhiều năm mới có trái, trong chậu càng khó.
Nếu có giống lùn, giống được chọn cho trồng chậu, càng tốt. Hỏi người bán xem giống đó có quen trồng chậu không.
Cây ăn trái chậu vẫn cần nhiều nắng như ngoài vườn. Ban công thiếu nắng thì nên chọn rau thơm, đừng cố trồng cây ăn trái.
Chậu và giá thể cho cây lâu năm
Cây lâu năm cần chậu lớn, nặng, vững để không đổ khi cây cao và mang trái. Bắt đầu với chậu vừa, khi rễ đầy thì chuyển lên chậu lớn hơn, thay vì trồng cây con vào chậu khổng lồ ngay.
Giá thể cho cây ăn trái chậu nên có nhiều đất thịt sạch hơn so với giá thể trồng rau, trộn với phân hữu cơ hoai và vật liệu thoáng như trấu hun, xơ dừa. Đất thịt giúp giá thể chắc, giữ dinh dưỡng lâu, cây đứng vững, giá thể không xẹp nhanh.
Lỗ thoát nước càng quan trọng với cây lâu năm, vì nếu úng, cả mấy năm chăm sóc mất trong một mùa mưa. Kê chậu lên đế, nếu chậu nặng thì dùng đế có bánh xe để xoay theo nắng và dọn dẹp.
Tủ mặt chậu bằng xơ dừa, vỏ trấu hay đá nhỏ giúp giữ ẩm và giảm nóng cho rễ.
Tưới và bón: cây phụ thuộc hoàn toàn vào bạn
Cây ngoài vườn có rễ lan rộng, có thể đi tìm nước ở đất sâu. Cây trong chậu chỉ có bấy nhiêu đất. Mùa nắng, chậu khô rất nhanh, cây đang nuôi trái mà thiếu nước một ngày là rụng trái, nứt trái. Kiểm tra ẩm hằng ngày vào mùa khô.
Nhưng tưới quá nhiều, chậu úng, rễ thối. Tưới khi lớp mặt chậu đã khô, tưới đẫm cho nước chảy ra lỗ đáy, rồi để ráo.
Dinh dưỡng trong chậu cũng cạn nhanh, vì mỗi lần tưới nước chảy ra lỗ đáy mang theo một phần. Bón ít một nhưng đều đặn, kết hợp phân hữu cơ như phân trùn rải mặt chậu và phân hỗn hợp liều nhẹ. Bón quá nhiều một lần dễ làm cháy rễ vì không gian rễ chật.
Đất chậu lâu ngày tích muối từ phân bón. Định kỳ tưới thật đẫm, cho nhiều nước chảy qua chậu để rửa bớt muối.
Tỉa tán và giữ dáng nhỏ
Cây trong chậu nên được giữ tán nhỏ, cân đối với chậu. Tán quá lớn so với rễ, cây mất cân bằng, dễ đổ, rễ không đủ nuôi lá và trái.
Tỉa sau mỗi đợt trái: bỏ cành khô, cành vượt, cành mọc vào trong, cắt ngắn bớt những cành dài để kích thích ra nhánh mới. Với chanh, tắc, nhiều cành mới sẽ mang hoa ở đợt sau.
Cây chậu ra quá nhiều trái cũng nên tỉa bớt trái, nhất là những năm đầu, để cây không kiệt sức. Cây sai trái quá mức năm nay thường mất mùa năm sau.
Với ớt, sau một đợt trái có thể cắt bớt cành già để cây ra cành mới, kéo dài thời gian cho trái.
Thay chậu và cắt rễ: giữ cây trẻ
Sau một thời gian, rễ cây chiếm đầy chậu, cuộn quanh thành chậu, cây còi dần. Lúc đó có hai cách: chuyển lên chậu lớn hơn, hoặc nếu chậu đã đủ lớn, nhấc cây ra, cắt bớt một phần rễ cuộn ở ngoài khối bầu, thay một phần giá thể mới, rồi đặt lại vào chậu cũ.
Cắt rễ nghe có vẻ hại cây, nhưng làm đúng lúc, vừa phải, kèm cắt bớt tán cho cân bằng, cây sẽ ra rễ tơ mới, khoẻ hơn. Đây là cách người chơi bonsai và cây cảnh giữ cây sống lâu trong chậu nhỏ.
Làm việc này vào mùa mát, lúc cây không ra hoa, không mang trái. Sau đó để cây nơi râm vài ngày, tưới vừa, chưa bón.
Tuần này, nếu bạn có một chậu chanh nhiều năm không thay đất, thử nghiêng chậu nhìn lỗ đáy. Nếu rễ đã chui ra thành chùm, đó là lúc cây đang xin một cái chậu mới.
Ba sai lầm hay gặp với cây ăn trái chậu
Sai lầm thứ nhất là mua cây to đang mang trái về trồng ngay vào chậu nhỏ. Cây đẹp được vài tuần rồi rụng trái, rụng lá, vì bộ rễ bị bứng và chậu không đủ nuôi một tán lớn như vậy.
Sai lầm thứ hai là đặt chậu ở chỗ tiện nhìn chứ không phải chỗ nhiều nắng. Một chậu chanh đặt trong góc hiên râm có thể sống nhiều năm mà gần như không ra trái, trong khi chỉ cần dời ra chỗ có nắng sáng là cây đổi khác.
Sai lầm thứ ba là quên chậu vào những ngày bận. Cây ngoài vườn chịu được vài ngày bỏ quên, cây trong chậu giữa mùa nắng thì không. Một bộ tưới nhỏ giọt hẹn giờ hay nhờ người tưới giúp khi đi vắng là điều nên tính trước.
Tránh được ba sai lầm này, phần lớn cây ăn trái chậu đã có cơ hội cho bạn những trái đầu tiên.
Câu hỏi thường gặp
Chanh trong chậu bao lâu thì có trái?
Cây chanh chiết hoặc ghép thường cho trái khá sớm sau khi trồng nếu đủ nắng và dinh dưỡng. Cây trồng từ hạt lâu hơn nhiều.
Vì sao chanh chậu ra hoa rồi rụng hết?
Có thể do chậu khô, tưới không đều, thiếu nắng, bón thừa đạm hoặc cây còn quá non. Giữ ẩm đều và đủ nắng là hai việc quan trọng nhất.
Ổi trồng chậu có cần bao trái không?
Ổi hay bị ruồi đục trái, bao trái bằng túi giấy hay túi lưới từ khi trái còn nhỏ giúp trái sạch đẹp, đặc biệt ở nơi có nhiều ruồi.
Cây ăn trái chậu có cần thụ phấn tay không?
Phần lớn cây như chanh, ổi, khế tự đậu trái được. Ở ban công kín ít côn trùng, rung nhẹ cành lúc hoa nở hoặc để chậu nơi thoáng có ong ghé giúp tăng đậu trái.
Có nên bón phân tan chậm cho cây ăn trái chậu?
Phân tan chậm tiện cho cây chậu vì nhả dinh dưỡng từ từ, giảm nguy cơ bón quá tay. Vẫn nên kết hợp với phân hữu cơ để giá thể tơi và có vi sinh vật.
