Sáng sớm là giờ tưới tốt nhất cho hầu hết cây trồng: đất mát nên ít hao nước, cây có đủ nước trước khi nắng gắt, và lá kịp khô trong ngày. Tưới vào chiều tối, nhất là tưới lên lá, khiến lá ướt suốt đêm, đúng điều kiện mà bào tử nấm và vi khuẩn gây bệnh cần để nảy mầm và xâm nhập.
Chào bạn, đây là Nhà Trồng Trọt. Đi làm về tối mới có thời gian tưới cây, đó là thói quen của rất nhiều người nhà phố. Tập này mình nói thật với bạn chuyện giờ tưới có ảnh hưởng lớn tới bệnh lá, và có những cách xoay xở nếu bạn chỉ rảnh buổi tối.
Vì sao buổi sáng là giờ vàng?
Buổi sáng sớm nhiệt độ còn thấp, gió nhẹ, nước tưới xuống ít bị bốc hơi, phần lớn thấm vào đất. Cây vừa thức dậy, khí khổng trên lá bắt đầu mở để quang hợp, rễ bắt đầu hút mạnh. Nước có sẵn đúng lúc cây cần nhất.
Khi nắng lên, cây đã uống đủ, đủ sức chống lại cái nóng buổi trưa. Một cây được tưới sáng chịu nắng tốt hơn hẳn một cây được tưới tối hôm trước, vì sau một đêm nước ở lớp mặt đã ngấm và một phần đã mất.
Quan trọng nhất là lá. Nếu nước có vương trên lá, chỉ vài giờ nắng sớm là khô. Bề mặt lá khô ráo là một trong những hàng rào tự nhiên chống bệnh tốt nhất.
Ở những vùng nóng như Nam Bộ, miền Trung mùa nắng, tưới càng sớm càng tốt, trước khi mặt trời lên cao. Ở miền Bắc mùa đông lạnh, có thể chờ trời ấm lên một chút, tránh tưới nước lạnh khi cây đang lạnh.
Ướt lá qua đêm: bệnh tới từ đâu?
Rất nhiều bệnh hại lá là do nấm. Bào tử nấm bay trong không khí, bám trên lá mọi lúc, nhưng chúng chỉ nảy mầm và xâm nhập được khi trên lá có một lớp nước trong một khoảng thời gian đủ dài. Lá khô thì bào tử nằm im.
Tưới lên lá vào chiều tối, lá không còn nắng để khô, cộng thêm sương đêm, lá ướt cả đêm. Đó là khoảng thời gian dài lý tưởng cho nhiều loại nấm. Bệnh sương mai trên cà chua, khoai tây, bệnh phấn trắng, đốm lá trên rau màu đều thích điều kiện ẩm như vậy.
Vi khuẩn cũng vậy. Giọt nước bắn từ đất lên lá mang theo vi khuẩn, rồi vi khuẩn đi vào lá qua khí khổng, qua vết xước. Lá ướt lâu là đường mở cho chúng.
Thế nên những người trồng cà chua, dưa leo, hoa hồng lâu năm thường có một luật bất thành văn: tối không tưới lá. Nếu buộc phải tưới tối, chỉ tưới gốc.
Tưới gốc thay vì tưới lá
Cây hút nước bằng rễ, không phải bằng lá. Vì vậy cách tưới tốt nhất về lý thuyết là đưa nước thẳng xuống gốc, vào vùng rễ, để lá khô ráo. Bình tưới vòi dài, ống tưới mềm đặt sát mặt đất, hệ thống tưới nhỏ giọt đều làm được việc đó.
Tưới gốc còn giảm việc nước bắn đất lên lá, vì đất là nơi chứa nhiều mầm bệnh. Phủ rơm hay lá khô quanh gốc càng giảm thêm chuyện này.
Có lúc tưới lên lá vẫn có ích: rửa bụi bám trên lá vào mùa khô, giảm nhện đỏ vốn thích khô nóng, hoặc làm mát rau ăn lá khi trời quá gắt. Những lúc đó, tưới lá vào buổi sáng để lá kịp khô.
Với vườn lớn tưới bằng béc phun, không tránh được ướt lá, thì chọn giờ phun buổi sáng là cách giảm bệnh đơn giản nhất. Đổi một giờ tưới đôi khi giảm được rất nhiều lần phải xử lý bệnh sau này.
Tưới giữa trưa có làm cháy lá không?
Có một quan niệm phổ biến là giọt nước trên lá giữa trưa như thấu kính, hội tụ ánh nắng làm cháy lá. Thực tế trên phần lớn cây trồng, giọt nước bốc hơi nhanh và lá không bị cháy theo cách đó. Nhưng tưới giữa trưa vẫn có những bất lợi thật.
Bất lợi thứ nhất là phí nước. Mặt đất nóng, gió và nắng làm một phần đáng kể nước bốc hơi trước khi kịp thấm. Bất lợi thứ hai là nước lạnh tưới vào đất và gốc đang nóng làm cây bị sốc, nhất là với cây chậu đặt trên sân thượng nóng.
Tuy vậy, nếu cây đang héo rũ vì thiếu nước giữa trưa, và đất thật sự khô, thì tưới ngay vẫn hơn là để cây chết khô. Tưới nhẹ vào gốc, rồi che bớt nắng nếu được.
Điều cần tránh nhất không phải tưới trưa mà là tưới trưa thường xuyên vì quen tay. Hãy dồn lượng tưới chính vào buổi sáng, buổi trưa chỉ là cứu cánh.
Chỉ rảnh buổi tối thì làm sao?
Nhiều người đi làm cả ngày, chỉ tối mới về. Nếu vậy, cách thứ nhất là tưới gốc, tránh lá, và tưới vào lúc chiều muộn còn chút ánh sáng thay vì tối hẳn, để mặt đất và lá có thời gian ráo bớt.
Cách thứ hai là giảm số lần tưới bằng cách giữ ẩm tốt hơn: phủ rơm, xơ dừa hay lá khô lên mặt chậu và luống, dùng chậu to hơn, trộn giá thể giữ ẩm. Như vậy có khi chỉ cần tưới cách ngày hoặc tưới vào cuối tuần.
Cách thứ ba là dùng hẹn giờ. Một bộ tưới nhỏ giọt có bộ hẹn giờ giá rẻ cho phép tưới gốc vào sáng sớm dù bạn đã đi làm. Với ban công và sân thượng, đây là khoản đầu tư rất đáng.
Tối nay nếu bạn vẫn tưới cây, hãy thử chỉ tưới gốc và quan sát vài tuần xem lá bớt đốm không. Có khi chỉ cần đổi cách cầm vòi.
Câu hỏi thường gặp
Tưới cây bằng nước để qua đêm có tốt hơn không?
Nước để qua đêm có nhiệt độ gần với không khí, tránh làm cây sốc lạnh và bay bớt một phần mùi clo của nước máy. Với vườn nhà, đây là thói quen tốt nhưng không bắt buộc.
Cây trồng trong nhà nên tưới lúc nào?
Cây trong nhà ít chịu nắng gắt và ít bị ướt lá qua đêm hơn, nên giờ tưới không quan trọng bằng ngoài trời. Điều quan trọng là thử ẩm và không để nước đọng ở đĩa lót.
Mùa đông miền Bắc có nên tưới cây buổi sáng sớm không?
Sáng sớm mùa đông rất lạnh, nên chờ khi trời đã ấm hơn vào giữa buổi sáng. Tưới vừa phải vì cây uống ít hơn và đất lâu khô.
Phun sương làm mát cho cây có tốt không?
Phun sương giúp tăng ẩm không khí, có ích cho cây con và một số cây ưa ẩm. Nhưng phun thường xuyên, nhất là chiều tối, làm lá ướt lâu và dễ sinh bệnh.
Tưới phân hoà nước nên làm lúc nào?
Nên tưới vào buổi sáng hoặc chiều mát, khi đất đã hơi ẩm, tưới vào gốc và tránh để dung dịch đọng trên lá. Không tưới phân khi đất quá khô hay giữa trưa nắng.
