Tưới nhỏ giọt cho nước nhỏ từng giọt ngay gốc cây, gần như không phí nước, lá luôn khô, cỏ giữa hàng ít mọc, nên rất hợp với cây ăn trái, rau trồng theo hàng như cà chua, ớt, dưa và cây chậu. Tưới phun rải nước như mưa lên cả mặt luống, hợp với rau gieo dày, rau ăn lá và cây con mới gieo, đổi lại tốn nước hơn và làm ướt lá.
Chào bạn, đây là Nhà Trồng Trọt. Xách bình tưới mỗi ngày là việc ai làm vườn cũng từng mệt. Tập này mình so hai cách tưới phổ biến nhất, để bạn chọn cho đúng vườn mình chứ không theo phong trào.
Tưới nhỏ giọt hoạt động thế nào?
Hệ thống nhỏ giọt gồm một ống chính dẫn nước, các ống nhánh chạy dọc hàng cây, và trên ống nhánh là những đầu nhỏ giọt, có loại gắn sẵn trong ống, có loại cắm vào. Nước đi với áp lực thấp và rỉ ra từng giọt ở mỗi đầu.
Nước rơi xuống một chỗ, thấm dần vào đất, tạo thành một vùng ẩm hình củ hành dưới gốc. Đất cát thì vùng ẩm hẹp và sâu, đất thịt thì loang rộng hơn. Đây là lý do với đất cát, đầu nhỏ giọt phải đặt dày hơn.
Vì nước chỉ vào đúng vùng rễ, lượng nước mất do bốc hơi và chảy tràn rất ít. Lối đi giữa hàng khô ráo, cỏ ít mọc, người đi lại không lấm bùn. Lá không bị ướt nên giảm hẳn những bệnh lá thích ẩm.
Tưới nhỏ giọt còn cho phép hoà phân vào nước, gọi là bón phân qua nước tưới. Cây được ăn từng chút, đều đặn. Nhưng việc này phải học kỹ lượng và cách pha, kẻo bón quá tay.
Tưới phun hợp với chỗ nào?
Tưới phun dùng béc phun hay vòi phun mưa, rải nước lên một vùng rộng. Với những luống rau gieo dày như rau cải, rau muống gieo hạt, rau mầm, cây con trong khay, tưới phun giúp mặt đất ẩm đều, hạt và cây con không bị thiếu chỗ nào.
Tưới phun cũng làm mát không khí quanh luống, có ích với rau ăn lá trong những ngày nắng gắt. Một số người trồng dùng phun mưa để giảm nhện đỏ và rửa bụi lá vào mùa khô.
Nhược điểm là nước rơi cả lên lối đi, lên cỏ, bốc hơi nhiều, gió thổi lệch. Lá ướt thường xuyên nên phải tưới vào buổi sáng để giảm bệnh. Giọt nước to rơi mạnh còn có thể làm đất mặt đóng váng, làm cây con dập nát.
Vì vậy nếu dùng tưới phun, chọn béc có hạt nước mịn cho cây con, đặt độ cao vừa phải, và kiểm tra xem nước có phủ đều cả luống không, vì béc thường tưới nhiều ở gần và ít ở mép.
So sánh để chọn: không phải cái nào cũng tốt hơn
Nếu vườn bạn chủ yếu là cây ăn trái, cây trồng theo hàng thưa, hoặc chậu trên sân thượng, nhỏ giọt gần như luôn là lựa chọn tốt hơn. Nó tiết kiệm nước, tiết kiệm công và giảm bệnh.
Nếu vườn bạn chủ yếu là rau ăn lá gieo dày, đổi vụ liên tục, tưới phun linh hoạt hơn, vì dây nhỏ giọt phải dời đi dời lại mỗi vụ. Nhiều vườn rau dùng cả hai: phun cho luống mới gieo, nhỏ giọt cho luống cây đã lớn.
Về chi phí ban đầu, nhỏ giọt thường cần nhiều ống và phụ kiện hơn, nhưng dùng được nhiều năm nếu giữ gìn. Tưới phun đơn giản hơn nhưng tốn nước hơn, vùng thiếu nước mùa khô như Tây Nguyên, Ninh Thuận, Bình Thuận sẽ thấy rõ sự khác biệt.
Còn một cách thứ ba rất xưa: tưới rãnh, cho nước chảy theo rãnh giữa các luống. Cách này hợp với ruộng màu có nguồn nước dồi dào, đất thịt. Ở đất cát, nước rãnh chảy mất trước khi kịp loang tới gốc.
Những lỗi hay gặp khi dùng hệ thống tưới
Lỗi phổ biến nhất của nhỏ giọt là tắc. Đầu nhỏ giọt rất nhỏ, chỉ một chút cặn, rong, cát, phèn sắt là tắc. Vì vậy hệ thống nào cũng cần một bộ lọc ở đầu nguồn, và lọc phải được rửa định kỳ. Dùng nước giếng nhiều sắt hay nước ao thì càng phải chú ý.
Lỗi thứ hai là áp lực không đều. Đầu ống gần nguồn nước nhỏ giọt mạnh, cuối ống yếu dần, cây cuối hàng thiếu nước. Ống nhánh không nên quá dài, và nếu vườn có dốc, nên dùng loại đầu nhỏ giọt có bù áp.
Lỗi thứ ba là tin máy quá. Lắp xong hẹn giờ rồi quên. Đầu tắc, ống bị chuột cắn, gà bới tuột, mà mình không biết, đến lúc thấy cây héo đã muộn. Đi một vòng xem từng gốc có giọt nước không là việc cần làm thường xuyên.
Lỗi thứ tư là đặt đầu nhỏ giọt sát thân cây lâu năm. Rễ hút mạnh ở vùng xa gốc hơn, và gốc ướt liên tục dễ thối. Với cây lớn, đặt vài đầu nhỏ giọt quanh vùng mép tán.
Lắp một hệ thống nhỏ cho vườn nhà
Với vườn nhà phố hay vài luống rau, bạn có thể bắt đầu rất đơn giản: một vòi nước, một bộ lọc nhỏ, một ống mềm chính, vài đoạn ống nhánh và đầu nhỏ giọt. Cửa hàng vật tư nông nghiệp thường có bộ sẵn cho vườn nhỏ.
Nếu không có nước máy áp lực, một thùng nước đặt cao hơn mặt luống vài bậc cũng đủ áp cho nhỏ giọt chạy. Cách này hay được dùng ở những vườn trên đồi, ở sân thượng có bồn chứa.
Lúc mới lắp, mở nước cho chạy và đi kiểm tra từng đầu, đo xem trong một khoảng thời gian mỗi đầu cho ra lượng nước gần bằng nhau không. Rồi đào thử cạnh vài gốc sau một lượt tưới để xem nước đã loang tới đâu.
Thêm một bộ hẹn giờ là bạn có thể tưới vào sáng sớm mà không cần dậy. Nhưng nhớ thay đổi thời gian tưới theo mùa: mùa mưa giảm hẳn hoặc tắt, mùa khô tăng lên. Hẹn giờ cố định quanh năm là quay về đúng lỗi tưới theo lịch.
Câu hỏi thường gặp
Tưới nhỏ giọt có dùng cho rau ăn lá được không?
Được, dùng loại ống có đầu nhỏ giọt dày, đặt hai hàng trên một luống. Nhưng khi gieo hạt dày, giai đoạn đầu vẫn nên tưới phun nhẹ cho mặt luống ẩm đều.
Làm sao xử lý đầu nhỏ giọt bị tắc?
Tháo đầu ra rửa, thông bằng que nhỏ, xả ống nhánh bằng cách mở đầu cuối cho nước chảy mạnh. Kiểm tra và rửa bộ lọc. Nước nhiều cặn thì nên lắng hoặc lọc kỹ trước khi đưa vào hệ thống.
Tưới nhỏ giọt có cần chạy mỗi ngày không?
Tuỳ đất, cây và mùa. Mùa khô có thể chạy mỗi ngày với thời gian ngắn, mùa mưa giảm hoặc tắt. Hãy kiểm tra ẩm đất vùng rễ để điều chỉnh.
Ống tưới để ngoài nắng có nhanh hỏng không?
Ống nhựa phơi nắng lâu năm sẽ giòn dần. Phủ rơm hoặc đất mỏng lên ống giúp ống bền hơn và giảm nước trong ống bị nóng. Chọn loại ống dành cho nông nghiệp, chịu nắng tốt.
Có nên hoà phân qua hệ thống nhỏ giọt?
Có thể, nhưng chỉ dùng loại phân tan hoàn toàn trong nước, pha đúng nồng độ và xả sạch ống bằng nước trong sau mỗi lần bón để tránh đóng cặn. Người mới nên học kỹ hoặc hỏi người đã làm trước.
