Miền Bắc có mùa đông lạnh nên mùa vụ chia rõ ràng. Lúa vụ xuân được gieo cấy sau những đợt rét đậm cuối đông và thu hoạch đầu hè. Lúa vụ mùa trồng giữa mùa nóng mưa, thu hoạch cuối thu. Xen giữa là vụ đông, mùa vàng của các loại rau ưa mát như bắp cải, su hào, súp lơ, cà chua, khoai tây. Mùa hè nóng ẩm thì hợp với rau muống, mồng tơi, rau dền, bầu bí.
Chào bạn, đây là Nhà Trồng Trọt. Ở miền Bắc, người làm vườn sống theo nhịp bốn mùa: rét đậm, nồm ẩm, nắng nóng mưa rào, rồi hanh khô. Tập này mình đi một vòng năm trồng trọt miền Bắc để bạn thấy mỗi loại cây có chỗ của nó trong năm.
Khí hậu miền Bắc: lợi thế của mùa đông
Miền Bắc là vùng duy nhất trong nước có mùa đông thật sự ở đồng bằng. Gió mùa đông bắc mang không khí lạnh xuống, có những đợt rét đậm rét hại. Đầu xuân có mưa phùn, nồm ẩm. Mùa hè nóng, mưa rào, có bão. Mùa thu khô hanh, mát.
Mùa đông là bất lợi với lúa và nhiều cây nhiệt đới, nhưng lại là lợi thế lớn với những cây gốc ôn đới. Bắp cải, su hào, súp lơ, cà rốt, khoai tây, cà chua, hành tây đều cho chất lượng tốt nhất khi trời mát. Đó là lý do vụ đông ở đồng bằng sông Hồng trở thành vựa rau quan trọng.
Mùa hè nóng ẩm lại làm những cây này khó trồng: bắp cải không cuốn, cà chua rụng hoa, súp lơ không kết nụ chắc. Ngược lại, rau muống, mồng tơi, rau dền, mướp, bầu, bí, đậu đũa sống rất khoẻ trong mùa nóng.
Hiểu nhịp này giúp bạn không trồng ngược mùa rồi trách đất, trách giống.
Vụ xuân: chờ qua rét rồi mới gieo cấy
Lúa vụ xuân được gieo mạ và cấy vào cuối đông đầu xuân, thu hoạch vào đầu hè. Nỗi lo lớn nhất của vụ này là rét đậm rét hại. Mạ non và lúa mới cấy gặp rét có thể chết hàng loạt.
Vì vậy mỗi năm, ngành nông nghiệp các tỉnh ban hành khung lịch thời vụ, có khuyến cáo không gieo cấy khi trời rét đậm, che nilon cho mạ, gieo mạ trên nền cứng, mạ khay để chủ động. Người trồng nên theo lịch khung thay vì theo thói quen năm trước.
Vụ xuân cũng là thời điểm trồng nhiều loại rau màu xuân như dưa, bí, lạc, ngô xuân. Đầu xuân nồm ẩm, rau dễ bị bệnh nấm, cần thoáng và tưới hợp lý.
Một mẹo cho vườn nhà là gieo hạt rau xuân trong khay đặt nơi ấm, che chắn gió lạnh, đợi trời ấm hẳn mới trồng ra.
Vụ mùa: giữa mùa mưa nóng
Lúa vụ mùa cấy vào đầu hè, sau khi thu hoạch lúa xuân, sinh trưởng trong mùa mưa nóng và thu hoạch vào mùa thu. Vụ này nhiều nắng nóng, mưa lớn, có bão, sâu bệnh phát triển mạnh.
Một yêu cầu quan trọng của vụ mùa ở nhiều nơi là thu hoạch đủ sớm để giải phóng đất cho vụ đông. Vì vậy nhiều địa phương khuyến khích dùng giống lúa ngắn ngày cho vụ mùa.
Với vườn rau, mùa hè là mùa của rau ăn lá chịu nóng và rau leo giàn. Bắp cải, xà lách mùa hè thường kém, nếu trồng phải che nắng, che mưa và chọn giống chịu nhiệt.
Bão và mưa lớn cuối hè có thể làm đổ lúa, ngập rau. Theo dõi dự báo, khơi rãnh thoát nước, gia cố giàn trước mùa bão là việc thường niên.
Vụ đông: mùa vàng của rau
Vụ đông bắt đầu từ khi thu hoạch lúa mùa, kéo dài qua mùa đông. Đây là lúc trời mát, nắng nhẹ, ít mưa, rất hợp với cây ôn đới. Su hào, bắp cải, súp lơ, cải các loại, cà chua, khoai tây, cà rốt, hành tỏi, ngô đông đều được trồng nhiều.
Khoai tây là cây vụ đông quan trọng ở đồng bằng sông Hồng, trồng trên đất sau lúa mùa. Cây cần trời mát để tạo củ tốt.
Nhược điểm của vụ đông là khô hạn, cần chủ động tưới. Một số đợt rét đậm cuối vụ cũng có thể hại rau non. Vụ đông muộn trồng quá trễ thì cây chưa kịp thu hoạch đã gặp rét hại.
Với vườn nhà ở miền Bắc, đây là mùa đáng trồng nhất. Nếu cả năm bạn chỉ có thời gian chăm vườn một mùa, hãy chọn vụ đông.
Xem lịch khung và ghi lịch riêng của vườn mình
Mỗi năm, các tỉnh thường ban hành lịch thời vụ cho lúa và cây màu, dựa trên dự báo thời tiết và tình hình sâu bệnh. Thông tin này có ở khuyến nông xã, trên loa phát thanh xã, trên các trang thông tin nông nghiệp của địa phương.
Lịch khung đưa ra khoảng thời gian gieo trồng phù hợp. Gieo sớm hơn có thể gặp rét, gieo muộn hơn có thể gặp nắng nóng lúc trổ hay lũ cuối vụ.
Ngoài lịch chung, hãy ghi lịch riêng cho vườn nhà: ngày gieo, ngày trồng, ngày thu hoạch, thời tiết đáng nhớ. Vài năm sau bạn có một cuốn lịch hợp với chính vườn mình, chính xác hơn mọi lịch chung.
Tuần này, bạn thử viết ra mười loại rau gia đình hay ăn, đánh dấu loại nào hợp vụ đông, loại nào hợp mùa hè. Bảng nhỏ đó sẽ là kế hoạch trồng cả năm.
Câu hỏi thường gặp
Mùa hè miền Bắc trồng rau gì dễ nhất?
Rau muống, mồng tơi, rau dền, rau đay, mướp, bầu, bí, đậu đũa, khổ qua là những loại chịu nóng ẩm tốt. Rau họ cải và xà lách mùa hè khó trồng hơn nhiều.
Vì sao bắp cải trồng mùa hè không cuốn?
Bắp cải là cây ưa mát, trời nóng làm cây khó cuốn bắp chặt, dễ bị sâu bệnh. Có những giống chịu nhiệt nhưng chất lượng thường không bằng bắp cải vụ đông.
Rét đậm có hại rau vụ đông không?
Phần lớn rau vụ đông chịu lạnh khá, nhưng rét đậm kèm sương muối có thể làm cháy lá cà chua, khoai tây và rau non. Che phủ, tưới ẩm trước đêm rét giúp giảm thiệt hại.
Ngô đông có vai trò gì?
Ngô đông được trồng nhiều trên đất sau lúa mùa ở đồng bằng Bắc Bộ, tận dụng đất và cho sản phẩm vụ đông. Thời vụ phải đảm bảo ngô kịp trổ trước khi rét đậm.
Vườn nhà ở Hà Nội nên bắt đầu trồng rau vụ đông lúc nào?
Thường khi trời đã bắt đầu mát vào mùa thu. Nên tham khảo lịch thời vụ của địa phương và gieo ươm cây con sớm để kịp trồng khi trời chuyển mát.
