Rau ăn lá nên hái vào sáng sớm khi trời còn mát, lá đang căng nước sau một đêm, nhưng chờ sương ráo bớt để rau không ướt sũng. Với trái cây, có hai nhóm: nhóm hái lúc đã già rồi tự chín thêm sau khi hái như chuối, xoài, đu đủ, cà chua, bơ, sầu riêng; và nhóm phải để chín trên cây vì hái rồi không ngọt thêm như cam, quýt, bưởi, dưa hấu, nho, khóm.
Chào bạn, đây là Nhà Trồng Trọt. Cả mùa chăm cây, đến lúc hái thì nhiều người lại hái theo cảm tính: thấy to là hái, thấy rảnh là hái. Tập này mình nói về giờ hái và độ chín, hai thứ quyết định rau quả có ngon và để được lâu hay không.
Rau ăn lá: hái lúc mát nhất
Ban đêm, cây uống nước mà ít thoát hơi, nên đến sáng sớm lá rau căng mọng nhất. Khi nắng lên, lá bắt đầu thoát hơi nước, trưa có khi héo nhẹ. Hái rau lúc trưa nắng, rau đã mất bớt nước, về nhà nhanh héo.
Sáng sớm cũng là lúc nhiệt độ thấp, rau hái ra mát, chậm hư hơn. Rau hái lúc nóng mang theo cái nóng vào rổ, tiếp tục thở mạnh, mau úa.
Nhưng đừng hái lúc lá còn ướt đẫm sương hay sau mưa. Rau ướt bó lại dễ úng, dễ thối, nhất là để qua đêm. Chờ sương ráo bớt, hoặc hái xong để rau ráo nước ở chỗ mát trước khi bó.
Nếu không hái được buổi sáng, chiều mát cũng là lựa chọn tạm ổn. Tránh giờ nắng gắt nhất.
Trái chín thêm sau khi hái và trái không chín thêm
Một số loại trái, sau khi đã đủ già trên cây, có thể hái xuống và tự chín thêm. Trong quá trình chín, trái sinh ra khí êtylen và hô hấp mạnh lên, tinh bột chuyển thành đường, thịt mềm ra, hương thơm xuất hiện. Chuối, xoài, đu đủ, cà chua, bơ, sầu riêng, mít thuộc nhóm này.
Với nhóm này, có thể hái lúc trái đã già nhưng còn cứng, giúp vận chuyển đi xa ít dập, rồi để trái chín tự nhiên. Điều quan trọng là phải đủ già. Hái quá non, trái có thể mềm ra, đổi màu, nhưng không ngọt, không thơm.
Nhóm còn lại không chín thêm theo cách đó sau khi hái. Cam, quýt, bưởi, chanh, dưa hấu, nho, khóm, thanh long, vải, chôm chôm thuộc nhóm này. Hái lúc nào thì độ ngọt gần như dừng ở đó, có thể mềm hơn, đổi màu một chút, nhưng không ngọt thêm.
Vì vậy với nhóm thứ hai, phải để trái chín đủ trên cây mới hái. Hái non để bán sớm là bán trái chua.
Nhận biết độ già của vài loại trái quen thuộc
Xoài già thường có vai trái nở đầy, vỏ chuyển màu nhạt hơn, phấn trên vỏ rõ, cuống bắt đầu lõm vào. Bổ một trái thử thấy thịt sát hạt bắt đầu chuyển màu vàng là đủ già.
Chuối già có trái tròn đầy, các cạnh trên trái mờ dần. Đu đủ hái khi trên vỏ bắt đầu có một vệt vàng. Cà chua có thể hái khi trái bắt đầu ửng màu, để chín tiếp trong nhà, ít bị chim, sâu, nứt hơn để chín đỏ trên cây.
Dưa hấu chín thường có vết tiếp đất chuyển màu vàng kem, tua cuốn gần cuống khô, gõ nghe tiếng trầm. Kinh nghiệm này có nhiều cách nói tuỳ vùng, nhưng tua cuốn khô là dấu hiệu được nhiều người dùng.
Sầu riêng của nhà vườn thường được cắt theo số ngày từ khi hoa nở và theo kinh nghiệm nhìn gai, nghe tiếng gõ, chứ không chờ rụng. Cắt sầu riêng non rồi ép chín là nguyên nhân của những trái cơm sượng, nhạt.
Hái thế nào cho không dập?
Trái dập là trái hư nhanh. Vết dập không thấy ngay, nhưng vài ngày sau thâm đen, thối lan. Hái nhẹ tay, đặt chứ đừng ném vào rổ.
Dùng kéo cắt cuống thay vì giật trái. Giật làm rách vỏ ở cuống, nấm vào từ đó. Với cam, bưởi, xoài, để lại một đoạn cuống ngắn giúp trái để lâu hơn.
Xoài, mít, sầu riêng có nhựa chảy ra ở cuống khi cắt. Nhựa xoài dính lên vỏ có thể làm vỏ cháy đen. Nhiều người úp cuống xuống để nhựa chảy ra ngoài trước khi xếp vào sọt.
Rổ, sọt nên lót lá hay giấy, không xếp quá cao. Để rau quả vừa hái trong bóng râm ngay, đừng để giữa nắng chờ gom đủ.
Rau ăn lá thì cắt bằng dao kéo sắc, cắt gọn ở gốc, nhặt bỏ lá già, lá sâu ngay tại vườn để không mang rác về bếp. Với những loại rau cắt nhiều lứa như rau muống, rau ngót, mồng tơi, nhát cắt gọn giúp gốc mau ra chồi mới.
Thu hoạch đúng lúc là một kỹ năng
Ở nhiều vườn, thời điểm thu hoạch được quyết định bởi giá bán hay lời thương lái hơn là độ chín. Hái quá non để kịp bán sớm, chất lượng kém, khách mua một lần rồi thôi.
Với vườn nhà, bạn có lợi thế lớn: hái đúng lúc chín nhất để ăn. Trái cà chua chín đỏ trên cây ngay trước bữa ăn, rau cải cắt sáng sớm nấu canh trưa, đó là thứ ngon mà chợ khó có.
Ghi lại ngày hoa nở và ngày hái cho từng loại cây, sau vài mùa bạn sẽ có lịch riêng biết trước khi nào trái sẵn sàng.
Sáng mai, bạn thử hái một nắm rau lúc sáng sớm và một nắm lúc trưa, để cạnh nhau trong bếp. Đến chiều, bạn sẽ tự thấy câu trả lời.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao đặt trái cây chung với chuối chín thì chín nhanh hơn?
Chuối chín sinh ra khí êtylen, chất kích thích quá trình chín của những trái thuộc nhóm chín sau thu hoạch như bơ, xoài, cà chua. Đặt chung trong túi kín thì trái chín nhanh hơn.
Hái cà chua xanh có chín được không?
Cà chua đã đủ già, đã bắt đầu ửng màu thì hái về sẽ chín tiếp và khá ngon. Cà chua còn xanh non hoàn toàn thì có thể đổi màu nhưng thường nhạt vị.
Cam hái non để lâu có ngọt hơn không?
Không. Cam thuộc nhóm không chín thêm sau khi hái, để lâu có thể vỏ vàng hơn, múi mềm hơn, nhưng độ ngọt gần như không tăng.
Có nên tưới nước trước khi thu hoạch rau?
Tưới đủ ẩm từ hôm trước giúp rau căng mọng vào sáng hôm sau. Tưới ngay trước khi hái làm rau ướt, dễ úng khi bó.
Rau thơm nên hái lúc nào để thơm nhất?
Nhiều người hái rau thơm vào buổi sáng sau khi sương ráo, khi lá tươi và tinh dầu còn đậm. Tránh hái lúc nắng gắt vì lá héo và mùi giảm.
