Bốn công cụ đơn giản này bảo vệ cây theo cách vật lý: bẫy dính màu bắt những côn trùng bay nhỏ như bọ phấn trắng, rệp có cánh, bọ trĩ, ruồi đục lá; bẫy mùi dụ con đực của một số loài bướm hoặc ruồi đục trái vào bẫy; lưới chắn ngăn côn trùng chạm tới cây; bao trái che từng trái khỏi ruồi và sâu. Dùng đúng, chúng thay được khá nhiều lần phun thuốc.
Chào bạn, đây là Nhà Trồng Trọt. Ở các vườn rau sạch, vườn xoài, vườn ổi mình hay thấy những tấm bảng vàng, những cái túi bao kín trái. Tập này mình nói từng công cụ hoạt động thế nào và dùng sao cho đáng công.
Bẫy dính màu: vì sao côn trùng thích màu vàng?
Nhiều loài côn trùng nhỏ bị hấp dẫn bởi màu vàng tươi, có lẽ vì nó giống màu của lá non, của chồi mới, nơi chúng tìm thức ăn. Bọ phấn trắng, rệp có cánh, ruồi đục lá, một số loại rầy bay vào và dính lại trên tấm keo. Bọ trĩ thì thường bị hấp dẫn bởi màu xanh dương hơn.
Bẫy dính có hai công dụng. Công dụng thứ nhất là bắt bớt côn trùng trưởng thành, giảm số con đẻ trứng. Công dụng thứ hai, quan trọng không kém, là để theo dõi: nhìn bẫy biết loài nào đang có, nhiều hay ít, đang tăng hay giảm, từ đó quyết định có cần làm gì thêm không.
Treo bẫy ngang hoặc hơi cao hơn ngọn cây một chút, nơi côn trùng hay bay qua, và nâng dần theo chiều cao cây. Bẫy đặt khuất dưới tán thì ít hiệu quả. Thay bẫy khi đã dính đầy hoặc bụi phủ mặt keo.
Lưu ý là bẫy dính bắt cả côn trùng có ích như ong ký sinh nhỏ. Vì vậy không nên treo quá dày khi không có dịch, và không nên treo gần những luống hoa trồng để nuôi thiên địch.
Bẫy mùi và bẫy dẫn dụ
Nhiều loài côn trùng tìm nhau bằng mùi. Con cái của một số loài bướm tiết ra một chất mùi đặc trưng để gọi con đực. Người ta mô phỏng chất này và đặt trong bẫy, con đực bay vào và bị giữ lại. Loại bẫy này rất chọn lọc, mỗi loại mồi chỉ hút một hoặc vài loài nhất định, nên ít ảnh hưởng tới côn trùng có ích.
Với ruồi đục trái hại xoài, ổi, mận, có loại bẫy dẫn dụ ruồi đực. Treo bẫy trong vườn giúp giảm số ruồi đực, ruồi cái ít được giao phối, ít trứng có khả năng nở hơn. Bẫy cũng giúp biết lúc nào ruồi bắt đầu nhiều để chuẩn bị bao trái.
Bẫy mùi hiệu quả nhất khi dùng trên diện rộng, nhiều nhà cùng treo. Một vườn nhỏ treo bẫy giữa xung quanh toàn vườn không treo thì ruồi từ bên ngoài vẫn bay vào liên tục.
Mồi trong bẫy có thời gian hiệu lực, hết hạn phải thay. Treo theo hướng dẫn đi kèm về mật độ, độ cao. Đây là công cụ bạn nên hỏi cán bộ khuyến nông xem địa phương có chương trình hỗ trợ hay không.
Lưới chắn côn trùng và nhà lưới
Cách chắc nhất để côn trùng không hại cây là không cho chúng chạm tới cây. Lưới chắn côn trùng có mắt lưới nhỏ đủ để ngăn bướm, bọ, rầy. Lưới càng mịn thì chặn được côn trùng càng nhỏ, nhưng cũng càng cản gió và làm nóng bên trong.
Với rau ăn lá, chỉ cần dựng vòm thấp bằng tre hoặc sắt, phủ lưới kín bốn phía, chôn mép lưới xuống đất. Rau họ cải hay bị sâu tơ, sâu xanh, bọ nhảy, trồng trong vòm lưới giảm rất nhiều. Với cây con trong vườn ươm, lưới giúp ngăn côn trùng truyền vi rút trong giai đoạn cây còn yếu nhất.
Nhà lưới lớn có mái che mưa là bước cao hơn, hợp với dưa lưới, cà chua, rau trái vụ. Ở Đà Lạt và một số vùng chuyên rau, nhà lưới, nhà màng đã rất phổ biến.
Lỗi thường gặp là lưới có lỗ hở ở mép, ở cửa, côn trùng vào được và không có thiên địch bên trong để kìm, thế là bùng còn nặng hơn bên ngoài. Kiểm tra lỗ rách, đóng cửa khi ra vào, và thăm cây bên trong thường xuyên như bên ngoài.
Bao trái: che từng trái một
Bao trái là cách quen thuộc ở các vườn xoài, ổi, mãng cầu, bưởi, khổ qua. Bao giúp ngăn ruồi đục trái chích đẻ trứng, ngăn một số sâu đục, giảm vết sẹo do côn trùng, trái sạch và đẹp hơn. Với một số loại trái, bao còn giúp vỏ có màu đều.
Thời điểm bao rất quan trọng. Bao quá sớm khi trái còn quá nhỏ thì nhiều trái rụng sinh lý, phí công. Bao quá muộn thì ruồi đã kịp chích. Thường người ta bao sau khi trái đã qua đợt rụng sinh lý và trước khi trái bước vào giai đoạn ruồi tấn công. Mỗi loại trái có thời điểm riêng, hỏi người trồng lâu năm trong vùng.
Có nhiều loại bao: túi giấy, túi vải không dệt, túi nilon có lỗ thoát. Túi nilon kín không có lỗ dễ đọng nước, làm thối trái. Cột miệng túi cho kín để côn trùng không chui vào, nhưng phía dưới nên có lỗ thoát nước.
Trước khi bao, trái phải sạch sâu bệnh. Bao một trái đã bị chích hay đã có rệp sáp là nhốt luôn kẻ thù bên trong với trái.
Phối hợp các công cụ cho một vườn nhỏ
Không công cụ nào là đủ một mình. Một vườn rau nhà có thể dùng vòm lưới cho luống cải, bẫy dính vàng để theo dõi bọ phấn ở luống cà chua, ngắt bỏ lá có sâu non mỗi sáng. Một vườn xoài có thể treo bẫy dẫn dụ ruồi, dọn trái rụng, rồi bao trái đúng thời điểm.
Việc dọn trái rụng hay bị bỏ qua nhưng rất quan trọng. Trái rụng do ruồi đục chứa giòi bên trong, giòi chui xuống đất hoá nhộng và trở thành lứa ruồi tiếp theo. Gom trái rụng, ngâm hoặc chôn sâu, là cắt vòng đời của chúng.
Các công cụ này tốn công lúc đầu, nhưng đổi lại là ít thuốc, rau trái sạch, và đặc biệt hợp với vườn nhà có trẻ nhỏ, có ao cá, có ong.
Tuần này nếu bạn có vài luống rau cải hay bị sâu, thử dựng một vòm lưới cho một luống, để luống bên cạnh như cũ. Đến lúc thu hoạch, so hai luống, bạn sẽ có câu trả lời cho vườn mình.
Câu hỏi thường gặp
Có thể tự làm bẫy dính tại nhà không?
Có, nhiều người dùng tấm nhựa hoặc bìa màu vàng tươi, phết một lớp keo không khô hoặc dầu đặc. Bẫy tự làm vẫn có tác dụng theo dõi và bắt bớt, nhưng keo mua sẵn bám lâu hơn và ít chảy khi nắng.
Bao trái có làm trái kém ngọt không?
Với nhiều loại trái, bao đúng loại túi thoáng không làm giảm đáng kể độ ngọt, vì đường được lá làm ra và đưa về trái. Một số túi quá dày, quá tối có thể ảnh hưởng tới màu vỏ.
Lưới chắn côn trùng có làm cây thiếu nắng không?
Lưới có che bớt một phần ánh sáng và gió, mức độ tuỳ loại lưới. Với rau ăn lá, ảnh hưởng thường không đáng kể. Với cây cần nhiều nắng, chọn lưới thưa hơn hoặc chỉ che trong giai đoạn nhạy cảm.
Bẫy đèn có nên dùng trong vườn nhà không?
Bẫy đèn bắt nhiều côn trùng bay đêm, cả có hại lẫn có ích, nên thường dùng cho mục đích theo dõi của địa phương hơn là để diệt. Ở vườn nhà, bẫy dính và lưới thường phù hợp hơn.
Ruồi đục trái có hại cây rau không?
Một số loài ruồi đục trái hại cả rau ăn quả như khổ qua, dưa leo, bí. Bao trái khổ qua bằng túi giấy hay túi lưới là cách nhiều người trồng rau áp dụng.
