Tưới đủ là tưới khi lớp đất quanh rễ bắt đầu khô, và mỗi lần tưới cho nước thấm sâu tới chỗ rễ ăn, thay vì rưới một chút trên mặt mỗi ngày. Cách biết đơn giản nhất là cắm ngón tay xuống đất tới đốt thứ hai: còn mát và ẩm thì chưa cần tưới, khô rời thì tới lúc.
Chào bạn, đây là Nhà Trồng Trọt. Nhiều người trồng rau mất cây không phải vì thiếu nước mà vì quá thương cây, tưới liên tục. Tập này mình nói về cái thói quen tưới sao cho cây uống được, mà rễ vẫn thở được.
Vì sao không nên tưới theo lịch cố định?
Cây không uống nước theo giờ trên đồng hồ mà theo thời tiết. Ngày nắng gió, lá thoát hơi nước nhiều, đất khô nhanh. Ngày âm u, mưa phùn, cây uống rất ít. Tưới đúng một lượng mỗi ngày bất kể trời thì hôm nắng thiếu, hôm râm thừa.
Loại đất cũng khác. Đất cát khô rất nhanh, có khi một ngày phải tưới hai lần lúc nắng gắt. Đất thịt nặng, đất sét giữ nước lâu, tưới mỗi ngày là đất luôn sũng.
Cây cũng có giai đoạn. Cây con mới trồng rễ nông, cần đất ẩm thường xuyên. Cây đã lớn rễ sâu, chịu được khoảng cách tưới thưa hơn. Cây đang ra hoa, nuôi trái cần nước đều đặn, thiếu nước lúc đó là rụng.
Thế nên thay vì nhớ lịch, bạn tập nhìn đất. Lịch tưới chỉ nên là điểm khởi đầu, còn quyết định tưới hay không là ở đầu ngón tay mỗi buổi sáng.
Thử ẩm bằng ngón tay và que gỗ
Phép thử ngón tay rất đơn giản. Bạn cắm ngón trỏ xuống đất cạnh gốc, sâu tới đốt thứ hai. Đất dính tay, mát lạnh là còn ẩm. Đất khô, rời, ấm là đã khô. Với rau ăn lá rễ nông, bạn quan tâm lớp đất này. Với cây ăn trái rễ sâu, phải thử sâu hơn.
Với chậu sâu hay cây lớn, dùng một que tre hay que gỗ nhỏ, cắm xuống sâu rồi rút lên, giống như thử bánh chín. Que có đất ướt bám vào và sẫm màu là còn ẩm. Que sạch khô là cần tưới.
Với chậu, cách nhấc chậu cũng rất hay. Nhấc chậu ngay sau khi tưới đẫm để nhớ cảm giác nặng, rồi vài ngày sau nhấc lại. Chậu nhẹ hẳn đi là đất đã khô. Chỉ vài lần là tay bạn quen.
Cũng có máy đo ẩm cầm tay giá rẻ, cắm xuống đất là kim chỉ khô hay ẩm. Máy này tiện, nhưng độ chính xác thay đổi theo loại đất và độ mặn, nên dùng để tham khảo kèm với ngón tay chứ đừng tin tuyệt đối.
Tưới sâu mà thưa: rễ đi theo nước
Rễ cây mọc về phía có nước. Nếu ngày nào bạn cũng chỉ tưới ướt lớp mặt, rễ quen sống ở lớp mặt, không cần đi xuống. Cây có bộ rễ nông như vậy rất mong manh: chỉ một ngày nắng gắt mà quên tưới là héo rũ.
Ngược lại, nếu mỗi lần tưới bạn tưới đẫm cho nước thấm sâu, rồi để lớp đất mặt khô bớt trước lần tưới sau, rễ sẽ theo nước đi xuống sâu. Đất sâu mát hơn, giữ ẩm lâu hơn. Cây có rễ sâu chịu hạn tốt hơn hẳn.
Muốn biết nước đã thấm sâu chưa, tưới xong chờ một lúc rồi đào thử một lỗ nhỏ cạnh gốc. Nhiều người ngạc nhiên khi thấy đất chỉ ướt một lớp mỏng cỡ đốt ngón tay, bên dưới vẫn khô, dù tưới cả buổi. Tưới bằng vòi phun mạnh nhanh tay thường như vậy.
Cách tưới sâu hiệu quả là tưới chậm, chia làm hai lượt: lượt đầu làm ẩm mặt cho đất bớt kỵ nước, chờ một chút, lượt sau tưới đẫm. Với đất khô nứt, nước chảy tràn đi mất nếu tưới một lúc quá nhiều.
Dấu hiệu cây thiếu nước và cây bị tưới thừa
Cây thiếu nước thường héo vào buổi trưa, lá rũ, lá mỏng cuộn lại, lá già vàng rồi khô từ mép. Nếu chiều mát lá dựng lên lại, cây chỉ đang chống nắng tạm thời. Nếu sáng sớm vẫn héo, cây thật sự khát.
Cây bị tưới thừa thì lạ ở chỗ cũng héo. Rễ ngập trong nước, thiếu không khí, bắt đầu thối, không hút được nước nữa, nên lá héo dù đất ướt. Nhiều người thấy héo lại tưới thêm, và cây chết nhanh hơn.
Dấu hiệu khác của tưới thừa là lá vàng đều, mềm, đất có mùi chua, có rêu xanh và nấm trên mặt đất, gốc thân thâm đen, nhổ cây lên rễ nâu nhũn. Với cây chậu, đáy chậu luôn ẩm ướt và có ruồi nhỏ bay quanh.
Quy tắc vàng: thấy héo, trước khi tưới, sờ đất. Đất khô mới tưới. Đất ướt mà cây héo thì ngừng tưới, kiểm tra rễ và thoát nước.
Tưới theo vùng và theo mùa ở Việt Nam
Ở miền Bắc, mùa đông khô hanh có gió mùa, đất khô bề mặt nhanh nhưng cây cũng chậm uống vì lạnh. Tưới vào giữa buổi sáng khi trời đã ấm, tránh tưới nước lạnh vào chiều tối. Mùa hè nóng ẩm, mưa nhiều, nhiều khi chỉ cần tưới bù vào những đợt nắng dài.
Ở miền Trung, mùa nắng có gió Lào khô nóng, cây mất nước rất nhanh, nhất là trên đất cát ven biển. Tưới sáng sớm, che phủ đất và có khi che nắng cho rau là cách giữ cây qua những ngày gió nóng.
Ở Nam Bộ và Tây Nguyên, mùa khô kéo dài nhiều tháng là lúc tưới quyết định sống còn với cây lâu năm, còn mùa mưa thì việc chính lại là thoát nước. Cùng một vườn mà nửa năm lo thiếu nước, nửa năm lo thừa nước.
Việc nhỏ cho tuần này: sáng mai trước khi tưới, bạn thử cắm ngón tay vào ba chỗ trong vườn. Chỉ tưới chỗ nào đất khô. Bạn sẽ thấy có những chỗ mình vẫn tưới mỗi ngày mà đất chưa bao giờ khô.
Câu hỏi thường gặp
Tưới rau mỗi ngày mấy lần là vừa?
Không có con số cố định. Rau ăn lá trên đất cát mùa nắng có thể cần tưới mỗi ngày, có khi hai lần nhẹ. Trên đất giữ ẩm tốt hoặc trời râm, tưới cách ngày là đủ. Hãy thử ẩm đất trước mỗi lần tưới.
Cây mới trồng nên tưới thế nào?
Tưới đẫm ngay sau khi trồng để đất bám chặt quanh rễ, sau đó giữ đất ẩm đều trong những tuần đầu, vì rễ chưa lan ra. Khi cây ra lá mới đều, giãn dần khoảng cách tưới.
Tưới nước giếng khoan có được không?
Được nếu nước không bị nhiễm mặn, nhiễm phèn hay nhiễm sắt nặng. Nước có mùi tanh, để lâu đóng váng vàng cần được lắng, phơi hoặc kiểm tra trước khi dùng nhiều cho rau.
Vì sao lá cây héo vào buổi trưa dù đất còn ẩm?
Buổi trưa nắng gắt, lá thoát hơi nước nhanh hơn rễ kịp hút, nên cây tạm héo để tự bảo vệ. Nếu chiều mát cây dựng lại thì không phải lo, đừng tưới thêm vào lúc đó.
Có nên tưới cây khi trời vừa mưa xong?
Thường không cần, trừ khi mưa rất nhỏ chỉ ướt lớp mặt. Sau cơn mưa, thử ẩm đất ở độ sâu vùng rễ để quyết định.
