Muốn rau thơm cắt hoài không hết, bạn cắt ngọn ngay phía trên một cặp lá thay vì vặt từng lá, để từ nách lá cây đâm ra hai nhánh mới. Ngắt bỏ nụ hoa ngay khi thấy, vì cây ra hoa sẽ dồn sức làm hạt và lá cằn đi. Kèm theo là đủ nắng, tưới đều và bón nhẹ thường xuyên. Riêng hành lá, cắt chừa lại phần gốc vài đốt tay là lá sẽ mọc lại.
Chào bạn, đây là Nhà Trồng Trọt. Bữa cơm Việt thiếu rau thơm là thiếu hẳn một phần hồn. Tập này mình nói về những bụi rau thơm nhỏ trong vườn, trên ban công, và mẹo để chúng cho lá suốt mùa.
Cắt ngọn đúng chỗ: cây thành bụi
Húng quế, tía tô, kinh giới, húng lủi đều có lá mọc đối, từng cặp một trên thân. Ở nách mỗi cặp lá có những mầm ngủ. Khi bạn cắt ngọn ngay phía trên một cặp lá, ngọn chính mất đi, mầm ngủ ở nách được đánh thức và mọc thành hai nhánh mới.
Cứ mỗi lần cắt như vậy, số nhánh nhân đôi. Một cây húng cắt đúng cách sẽ thành một bụi tròn nhiều ngọn, thay vì một cây cao lêu nghêu ít lá.
Sai lầm hay gặp là vặt từng lá to ở dưới thân. Cách này làm thân trơ ra, ngọn vẫn vươn cao, cây nhanh ra hoa và cằn đi. Hãy ăn phần ngọn, đó cũng là phần non thơm nhất.
Đừng cắt quá nhiều một lần. Giữ lại đủ lá cho cây tiếp tục quang hợp, thường người ta chỉ lấy một phần của bụi mỗi lần rồi để cây hồi lại.
Ngắt hoa sớm: giữ cây ở tuổi trẻ
Với cây rau thơm, ra hoa là bắt đầu tuổi già. Khi cây ra hoa, nó chuyển sức sang làm hạt, lá nhỏ đi, cứng hơn, mùi vị cũng thay đổi, nhiều loại trở nên hăng hoặc đắng hơn.
Húng quế là loại rất hay ra hoa, nhất là khi trời nóng. Thấy ngọn có cụm nụ hoa nhú lên là ngắt ngay, ngắt cả đoạn ngọn tới cặp lá gần nhất. Làm vậy đều đặn, cây giữ được lá non lâu hơn nhiều.
Rau mùi là ví dụ khó chiều nhất. Rau mùi ưa mát, gặp nóng là nhanh chóng vươn ngồng ra hoa. Ở miền Bắc, rau mùi vụ đông thơm và lâu ra hoa hơn hẳn trồng mùa hè. Ở miền Nam, nhiều người trồng rau mùi gối vụ, cứ vài tuần gieo một lứa mới để luôn có rau non.
Tuy nhiên đôi khi bạn có thể để vài cây ra hoa. Hoa húng, hoa rau mùi, hoa thì là rất hấp dẫn ong và côn trùng có ích. Để một góc nhỏ ra hoa là cách nuôi thiên địch cho cả vườn rau.
Hành lá: cắt chừa gốc để mọc lại
Hành lá là loại rau thơm dễ trồng bậc nhất. Bạn có thể trồng từ củ hành, từ hạt, hay đơn giản là giữ lại phần gốc có rễ của bó hành mua ngoài chợ, cắm xuống đất ẩm.
Khi thu hoạch, cắt lá cách gốc khoảng vài đốt tay, chừa lại phần trắng và một đoạn lá. Từ giữa gốc, lá non mới sẽ mọc lên. Có thể cắt nhiều lứa, nhưng sau vài lứa lá sẽ nhỏ dần, lúc đó nên bón thêm phân hoai mỏng hoặc thay gốc mới.
Hành thích đất tơi, thoát nước, đủ nắng. Đất úng là củ hành thối rất nhanh. Trồng trong chậu cũng được, miễn có lỗ thoát và đủ nắng.
Hẹ cũng tương tự, cắt sát chừa gốc thì mọc lại rất bền, một bụi hẹ có thể cho lá nhiều năm. Hẹ ra hoa thì ngắt bỏ ngồng hoa để lá tiếp tục ra, hoặc giữ ngồng non làm món xào cũng ngon.
Nắng, nước và phân cho rau thơm
Phần lớn rau thơm gốc vùng nhiệt đới như húng quế, tía tô, kinh giới, rau răm thích nắng, cần vài giờ nắng trực tiếp mỗi ngày mới thơm và đậm lá. Thiếu nắng, cây vươn dài, lá mỏng, mùi nhạt.
Nhưng nắng gắt giữa trưa trên sân thượng mùa hè có thể làm lá cháy và chậu khô cạn. Ở đó nên che bớt nắng buổi trưa bằng lưới, đặt chậu ở chỗ có nắng sáng.
Rau răm, rau ngổ, rau má thích ẩm hơn, có thể trồng ở chỗ ẩm, đất ướt. Húng quế, kinh giới thì không thích đất sũng nước, tưới khi mặt đất khô.
Rau thơm không cần bón nhiều. Bón quá nhiều đạm làm lá to nhưng nhạt mùi, vì tinh dầu tạo mùi thơm thường đậm hơn khi cây không bị bón quá tay. Bón nhẹ phân hữu cơ hoai, phân trùn sau mỗi đợt cắt là đủ.
Nhân giống rau thơm: một bụi thành mười bụi
Nhiều loại rau thơm giâm cành rất dễ. Húng quế, húng lủi, tía tô, kinh giới, rau răm, ngò om đều có thể cắt một đoạn ngọn dài cỡ một gang tay, bỏ bớt lá dưới, cắm vào đất ẩm hoặc ngâm nước vài ngày cho ra rễ.
Rau răm, rau má, húng lủi bò lan và tự ra rễ ở các đốt thân chạm đất. Chỉ cần cắt một đoạn có rễ đem trồng chỗ khác là có bụi mới.
Rau mùi, thì là thì phải gieo hạt, không giâm được. Hạt rau mùi nên chà nhẹ cho vỡ đôi và ngâm trước khi gieo để mọc nhanh hơn.
Mẹo nhỏ cho bữa cơm: khi mua bó húng quế ngoài chợ, chọn vài ngọn còn tươi, cắm vào cốc nước đặt chỗ sáng. Vài ngày sau ra rễ trắng, đem trồng vào chậu. Tối nay bạn thử với bó rau mua về, biết đâu tháng sau ban công nhà bạn đã có bụi húng riêng.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao húng quế trồng mãi chỉ cao mà không thành bụi?
Thường vì không cắt ngọn hoặc chỉ vặt lá dưới. Hãy cắt ngọn ngay phía trên một cặp lá để kích thích cây ra nhánh. Thiếu nắng cũng làm cây vươn cao.
Tía tô bị sâu ăn lá thủng lỗ thì làm sao?
Kiểm tra mặt dưới lá vào sáng sớm và tối, bắt sâu bằng tay. Rau thơm ăn sống nên hạn chế tối đa thuốc, nếu cần thì chỉ dùng biện pháp được khuyến cáo cho rau và tuân thủ thời gian cách ly.
Rau thơm trồng trong nhà không có nắng có được không?
Phần lớn rau thơm cần nắng mới tốt. Trong nhà chỉ trồng tạm thời được ở cửa sổ sáng nhất. Một số loại như rau má, húng lủi chịu bóng khá hơn.
Có nên để rau thơm ra hạt để gieo lại?
Có thể, nhất là với húng quế, tía tô, rau mùi. Để vài cây ra hoa và chín hạt, phơi khô, cất nơi mát. Giữ các cây còn lại không cho ra hoa để có lá ăn.
Vì sao rau răm trồng chậu hay bị vàng lá?
Rau răm ưa ẩm, chậu khô là lá vàng và cằn. Giữ đất ẩm thường xuyên, đặt chậu nơi có nắng nhẹ, và thay đất khi rễ đã kín chậu.
