Củ cà rốt, củ cải bị nứt thường do nước không đều: đất khô lâu rồi gặp một trận tưới đẫm hay mưa to, củ hút nước quá nhanh, phần ruột nở ra mà vỏ không kịp nở theo. Củ chẻ nhánh là vì chóp rễ đang đâm xuống gặp đất chai, sỏi đá hoặc phân chưa hoai nên bị tổn thương, rẽ thành nhiều nhánh. Củ còi thường do gieo dày, thiếu nắng, đất nặng hoặc bón thừa đạm.
Chào bạn, đây là Nhà Trồng Trọt. Rau củ là nhóm khó tính nhất trong vườn rau, vì phần mình ăn nằm dưới đất, không nhìn thấy cho tới lúc nhổ lên. Tập này mình đọc những gì củ kể lại khi bị nứt, bị chẻ, bị còi.
Củ là gì và nó lớn lên thế nào?
Củ cà rốt, củ cải thực chất là rễ cái phình to, nơi cây tích trữ đường và tinh bột. Khoai lang thì khác, củ là những rễ bên phình ra. Cả hai đều lớn lên trong lòng đất, và hình dạng của củ phụ thuộc rất nhiều vào đất mà nó phải đi qua.
Ở cà rốt và củ cải, ngay từ những ngày đầu sau khi nảy mầm, chóp rễ cái đã đâm thẳng xuống. Hình dáng thẳng hay cong của củ được quyết định phần lớn từ giai đoạn này. Nếu chóp rễ bị tổn thương, cây mọc ra nhiều rễ thay thế, và củ chẻ thành hai ba nhánh.
Vì vậy cà rốt và củ cải gần như luôn được gieo thẳng tại chỗ, không ươm rồi cấy, vì cấy dễ làm tổn thương chóp rễ cái.
Lá là nhà máy, củ là nhà kho. Lá khoẻ, đủ nắng thì kho mới đầy. Đó là lý do mọi thứ làm lá yếu đi như thiếu nắng, sâu ăn lá, đều làm củ nhỏ lại.
Củ chẻ nhánh: đất chai, sỏi đá và phân tươi
Đất chai, đất sét nặng là kẻ thù đầu tiên của cà rốt. Chóp rễ gặp lớp đất cứng không đâm xuống được, phải rẽ ngang hoặc tách đôi. Ở vùng trồng cà rốt nổi tiếng như Đà Lạt, Hải Dương, đất thường tơi xốp, thịt nhẹ hoặc pha cát, đó không phải ngẫu nhiên.
Sỏi đá, cục đất to, rễ cỏ cũ trong luống cũng làm chóp rễ chệch hướng. Trước khi gieo, cày cuốc sâu, đập nhỏ đất, nhặt sạch đá sỏi ở lớp đất mà củ sẽ đi qua.
Phân chuồng chưa hoai là một nguyên nhân hay gặp. Phân tươi tạo những điểm nóng, đậm muối và có thể có mầm bệnh trong đất, chóp rễ chạm vào bị tổn thương. Rau củ nên được trồng trên đất đã bón phân hữu cơ hoai từ vụ trước, hoặc bón phân thật hoai trộn đều từ trước khi gieo.
Côn trùng hại rễ và tuyến trùng cũng có thể làm củ chẻ, sần sùi, có những u nhỏ. Nếu luống nào nhiều năm liền củ sần sùi, nên nghĩ tới luân canh và hỏi khuyến nông về tuyến trùng.
Củ nứt: chuyện của nước
Củ nứt dọc là kiểu hư quen thuộc ở cà rốt, củ cải, khoai lang, cả khoai tây. Thường xảy ra sau khi đất đã khô một thời gian rồi gặp mưa lớn hoặc tưới đẫm. Củ đang lớn chậm vì khô, bỗng được nước, ruột củ hút nước phình nhanh, lớp vỏ ngoài đã cứng không giãn kịp, thế là nứt.
Cách phòng chủ yếu là giữ ẩm đều. Tưới đều đặn, không để đất khô nứt rồi mới tưới bù. Tủ rơm mỏng trên luống giúp ẩm ổn định hơn. Mùa mưa thì luống cao, thoát nước tốt để đất không bị sũng đột ngột.
Thu hoạch muộn cũng làm củ dễ nứt. Củ già quá trong đất, gặp mưa là nứt toác. Thu đúng tuổi, không để quá lâu chỉ vì muốn củ to thêm.
Một số giống ít nứt hơn giống khác. Nếu vườn bạn thường xuyên gặp mưa thất thường, hỏi người bán giống về giống chịu nứt.
Củ còi nhỏ: dày quá, thiếu nắng, thừa đạm
Cà rốt gieo hạt rất nhỏ nên hay bị gieo dày. Cây mọc chen chúc, củ không có chỗ phình. Tỉa thưa là bước bắt buộc: tỉa lần đầu khi cây có vài lá thật, tỉa lần nữa khi cây lớn hơn, để mỗi cây có khoảng cách vừa đủ cho củ. Tỉa vào lúc đất ẩm, nhổ nhẹ hoặc cắt sát gốc để không làm động rễ cây bên cạnh.
Thiếu nắng làm lá yếu, củ nhỏ. Rau củ cần nơi nắng nhiều, không trồng dưới bóng cây hay sát tường che.
Thừa đạm làm cây ra lá rất tốt nhưng củ nhỏ. Đây là chuyện rất rõ ở khoai lang: bón nhiều đạm, đất quá màu mỡ, dây lang bò xanh um mà dưới gốc chỉ toàn rễ con. Người trồng khoai hay nói khoai chạy dây. Rau củ cần kali nhiều hơn, đạm vừa phải.
Với khoai lang, nhiều người còn nhấc dây, lật dây để dây không bén rễ khắp nơi trên luống, cho cây dồn củ ở gốc. Kinh nghiệm này có ở nhiều vùng trồng khoai, dù cách làm cụ thể khác nhau.
Làm đất và chăm rau củ từ đầu vụ
Muốn củ đẹp, việc quan trọng nhất là đất. Cày cuốc sâu hơn cho rau ăn lá, đất tơi, đập nhỏ, sạch sỏi. Luống cao vừa, mặt phẳng. Đất nặng thì trộn thêm cát mịn và phân hữu cơ đã hoai kỹ.
Gieo hạt cà rốt nông, phủ đất mỏng, giữ ẩm mặt luống liên tục cho tới khi mọc, vì hạt cà rốt nảy chậm và mầm rất yếu, mặt đất đóng váng là mầm không chui lên nổi. Phủ một lớp rơm mỏng hoặc bao tải ẩm, khi cây nhú lên thì bỏ ra.
Củ cải mọc nhanh hơn nhiều, có thể thu hoạch sớm. Củ cải để già quá thì xốp ruột, cay và hăng hơn. Thu đúng lúc củ vừa đủ to.
Khi cây lớn, vun nhẹ đất che phần vai củ bị lộ. Vai cà rốt lộ ra nắng sẽ chuyển màu xanh, ăn đắng hơn. Tuần này nếu bạn sắp gieo cà rốt, hãy dành thêm một buổi để cuốc đất sâu và nhặt đá, phần thưởng sẽ là những củ thẳng.
Câu hỏi thường gặp
Có nên cấy cây cà rốt con không?
Thường không nên, vì cấy dễ làm tổn thương rễ cái và củ dễ chẻ nhánh, cong vẹo. Gieo thẳng tại chỗ rồi tỉa thưa là cách phổ biến.
Vì sao vai cà rốt bị xanh?
Vai củ lộ ra khỏi mặt đất và gặp ánh nắng sẽ tạo diệp lục, chuyển màu xanh. Vun đất che vai củ trong quá trình lớn để củ giữ màu đẹp.
Khoai lang trồng bao lâu thì thu hoạch?
Tuỳ giống và mùa vụ, thường tính bằng vài tháng. Dấu hiệu là lá già bắt đầu vàng, bới thử một gốc thấy củ đủ to, vỏ cứng. Nên hỏi đặc điểm của giống cụ thể khi mua dây giống.
Củ cải bị rỗng ruột là do đâu?
Thường do thu hoạch quá muộn, củ già xốp, hoặc cây lớn quá nhanh trong điều kiện nóng. Thu đúng tuổi và trồng vào mùa mát giúp củ chắc hơn.
Đất cát trồng rau củ có tốt không?
Đất cát pha tơi giúp củ thẳng và dễ thu hoạch, nhưng giữ nước và phân kém. Cần bổ sung hữu cơ, tưới đều và bón chia nhiều lần.
