Cây ăn trái rụng bớt trái non sau khi đậu là chuyện bình thường, gọi là rụng sinh lý: cây đậu nhiều hơn khả năng nuôi nên tự bỏ bớt. Rụng nhiều bất thường thì thường do thiếu nước hoặc tưới không đều, nắng nóng hay mưa lớn kéo dài, cây ra đợt đọt non tranh dinh dưỡng với trái, thụ phấn kém, sâu bệnh hại trái, hoặc cây thiếu dinh dưỡng.
Chào bạn, đây là Nhà Trồng Trọt. Mùa hoa nở trắng cây, rồi trái đậu dày, rồi một buổi sáng ra vườn thấy gốc cây đầy trái non rụng. Tập này mình phân biệt cái rụng nào là cây tự lo, cái rụng nào là cây đang kêu cứu.
Rụng sinh lý: cây biết tự lượng sức
Một cây xoài có thể ra hàng nghìn hoa, đậu hàng trăm trái non, nhưng chỉ nuôi được một phần trong số đó tới khi chín. Cây có cơ chế tự điều chỉnh: những trái non yếu, ít được thụ phấn, nằm ở vị trí kém sẽ bị cắt đứt nguồn nuôi và rụng.
Ở nhiều loài cây, có những đợt rụng sinh lý khá rõ: ngay sau khi hoa tàn, và một đợt nữa khi trái còn nhỏ. Đây là chuyện bình thường, không cần lo.
Cách phân biệt: rụng sinh lý thường rải đều, trái rụng nhỏ, cuống rụng gọn ở tầng rời, không có vết sâu bệnh. Cây vẫn khoẻ, lá vẫn xanh, và sau đợt rụng vẫn còn lại một lượng trái hợp lý.
Rụng bất thường là khi rụng gần hết, rụng kéo dài, trái rụng có vết thâm, vết chích, có sâu trong ruột, hay cây đồng thời có dấu hiệu suy như lá héo, vàng.
Nước: thiếu, thừa và không đều
Trái non cần nước đều đặn để phát triển. Khi đất khô kiệt, cây thiếu nước sẽ ưu tiên giữ lá và rụng trái để giảm nhu cầu. Đây là lý do mùa khô không tưới đủ, trái rụng hàng loạt.
Ngược lại, mưa lớn kéo dài, đất úng làm rễ yếu, cây cũng rụng trái. Ở miền Nam, những trận mưa trái mùa lúc cây đang nuôi trái non có thể gây rụng nhiều.
Tưới không đều là thủ phạm hay bị bỏ qua. Để đất khô lâu rồi tưới đẫm, cây sốc, trái rụng và có khi trái nứt. Giữ ẩm ổn định bằng tưới đều và tủ gốc là cách đơn giản mà hiệu quả.
Nắng nóng gay gắt kèm gió khô cũng làm cây mất nước nhanh qua lá, trái non rụng. Tưới đủ, tủ gốc, và với vườn non có thể che bớt nắng gắt.
Đọt non tranh dinh dưỡng với trái
Một nguyên nhân quan trọng mà người trồng lâu năm rất lưu ý: khi cây đang nuôi trái non mà lại ra một đợt đọt mới, đọt non sẽ tranh dinh dưỡng với trái. Đọt non là nơi hút chất mạnh, và trong cuộc tranh giành, trái non thường thua, rụng.
Hiện tượng này rõ ở sầu riêng, xoài và nhiều cây khác. Người trồng sầu riêng rất sợ cây ra đọt khi trái còn nhỏ, gọi là đọt cạnh tranh với trái.
Nguyên nhân làm cây ra đọt lúc đang nuôi trái thường là bón nhiều đạm, tưới quá nhiều, hoặc thời tiết mưa nhiều. Vì vậy giai đoạn nuôi trái non, người ta thường giảm đạm, tăng kali, quản lý nước cẩn thận.
Với vườn nhà, nếu thấy cây đang có trái non mà ra đọt mạnh, đừng bón thêm đạm. Một số nhà vườn còn tỉa bớt đọt non, nhưng việc này nên học kỹ trước khi làm.
Thụ phấn, sâu bệnh và dinh dưỡng
Trái non từ hoa được thụ phấn kém thường có ít hạt hoặc hạt kém phát triển. Hạt là nơi sinh ra những chất giúp giữ trái trên cây, nên trái ít hạt dễ rụng hơn. Thiếu ong, côn trùng thụ phấn, mưa lúc hoa nở, phun thuốc lúc hoa nở làm chết côn trùng thụ phấn đều làm thụ phấn kém.
Với sầu riêng, hoa nở về đêm và được dơi cùng một số côn trùng thụ phấn. Nhiều nhà vườn sầu riêng thụ phấn bổ sung bằng tay vào buổi tối để tăng đậu trái.
Sâu bệnh hại trái non như bệnh thán thư, rầy bông xoài, bọ trĩ, ruồi đục trái, sâu đục cuống có thể làm trái rụng. Nhặt trái rụng lên xem: có vết thâm đen, có lỗ đục, có giòi bên trong là dấu hiệu sâu bệnh.
Thiếu một số vi lượng như bo, kẽm có liên quan tới thụ phấn và đậu trái. Thiếu canxi làm trái kém chắc. Nếu nghi thiếu, nên hỏi khuyến nông thay vì phun bừa nhiều thứ.
Giữ trái: những việc làm được
Trước hết, chăm cho cây khoẻ từ trước khi ra hoa: tỉa tán thoáng, bón cân đối, lá thành thục. Cây khoẻ mới giữ được trái.
Trong giai đoạn trái non, giữ ẩm đều, tủ gốc, không để khô kiệt hay úng. Hạn chế bón đạm, đảm bảo kali. Tránh làm động rễ như cày xới mạnh dưới tán.
Bảo vệ côn trùng thụ phấn: không phun thuốc phổ rộng lúc hoa nở, trồng hoa xung quanh vườn. Theo dõi sâu bệnh hại hoa và trái non, xử lý theo hướng dẫn quản lý dịch hại.
Cuối cùng, chấp nhận cây không thể giữ mọi trái. Một số nhà vườn còn chủ động tỉa bớt trái để những trái còn lại to và đẹp. Lần tới thấy trái rụng, bạn nhặt mười trái lên, bổ đôi, nhìn cuống và ruột. Mười trái đó sẽ nói với bạn nhiều hơn là đoán.
Câu hỏi thường gặp
Có thuốc nào chống rụng trái không?
Có một số chất điều hoà sinh trưởng được dùng để hạn chế rụng trái, nhưng chỉ nên dùng loại được phép, đúng liều, theo hướng dẫn. Nếu nguyên nhân là thiếu nước hay sâu bệnh, thuốc chống rụng không giải quyết được.
Cây ra quá nhiều trái có nên tỉa bớt không?
Có. Tỉa bớt trái giúp trái còn lại to, đẹp hơn, cây không bị kiệt sức và tránh hiện tượng năm sai năm mất. Nên tỉa sớm sau đợt rụng sinh lý.
Vì sao trái non rụng sau trận mưa lớn?
Mưa lớn làm đất úng, rễ yếu, cây có thể ra đọt non, đồng thời nấm bệnh trên trái phát triển. Thoát nước nhanh và kiểm tra bệnh sau mưa là việc nên làm ngay.
Cây năm sai năm mất là do đâu?
Năm sai trái, cây dồn sức nuôi trái nên không đủ lộc khoẻ cho mùa sau, năm sau ít trái. Tỉa bớt trái năm sai, bón bồi dưỡng sau thu hoạch giúp cây ổn định hơn.
Trái rụng có nên để lại dưới gốc?
Trái rụng do sâu bệnh nên gom lại, đem ra xa vườn tiêu huỷ hoặc chôn sâu để cắt nguồn ruồi, sâu và nấm bệnh. Trái rụng sinh lý không bệnh thì có thể đem ủ phân.
