Cà chua và dưa leo trồng có giàn thì thân đứng thẳng, lá thoáng, trái không chạm đất nên sạch và ít thối. Tỉa bớt nhánh phụ giúp cây không ra quá nhiều lá mà dồn sức nuôi trái. Còn chuyện ra hoa rồi rụng thì thường do nắng nóng hoặc lạnh quá, thiếu côn trùng thụ phấn, thiếu nước, thừa đạm, chứ không phải lúc nào cũng do sâu bệnh.
Chào bạn, đây là Nhà Trồng Trọt. Ba loại rau ăn trái quen nhất trong vườn nhà là cà chua, ớt và dưa leo. Tập này mình gom ba câu hỏi hay gặp nhất về chúng: giàn thế nào, tỉa thế nào, và vì sao hoa cứ rụng.
Làm giàn: cho cây đứng dậy
Dưa leo là cây leo, có tua cuốn bám vào giàn. Để bò dưới đất thì lá chồng chất, trái nằm trên đất ẩm dễ thối, cong vẹo. Giàn chữ A bằng tre, cọc chéo kèm lưới, hoặc dây treo từ trên xuống đều được. Hướng ngọn lên giàn sớm khi cây mới bắt đầu bò.
Cà chua không có tua cuốn, phải buộc. Nhiều loại cà chua sinh trưởng vô hạn, thân dài liên tục, cần cọc cao hoặc giàn dây. Buộc thân vào cọc bằng dây mềm, buộc lỏng hình số tám để thân lớn lên không bị thắt. Loại cà chua sinh trưởng hữu hạn, cây thấp hơn, chỉ cần cọc ngắn hoặc lồng đỡ.
Ớt thường không cần giàn, nhưng khi trái nhiều hoặc vùng hay có gió, cắm một cọc nhỏ hoặc căng dây hai bên hàng giúp cây khỏi đổ. Cây ớt đổ dập cành, trái chạm đất là dễ thối.
Làm giàn ngay từ đầu, trước khi cây lớn. Cắm cọc lúc cây đã to dễ làm đứt rễ. Và giàn phải chắc, chịu được sức nặng của cây đầy trái và gió mùa mưa bão.
Tỉa nhánh: bớt lá để thêm trái
Ở cà chua sinh trưởng vô hạn, ở mỗi nách lá thường mọc ra một chồi phụ. Để hết, cây thành một bụi rậm, nhiều lá, nhiều trái nhỏ, chín chậm, bệnh nhiều vì không thoáng. Người trồng thường tỉa bỏ các chồi nách, chỉ giữ một đến hai thân chính.
Tỉa khi chồi còn nhỏ, bẻ bằng tay vào buổi sáng khi trời khô. Chồi to mới cắt thì vết thương lớn, dễ nhiễm bệnh. Tỉa thêm những lá già ở phía dưới đã vàng, đã chạm đất, để gốc thoáng và đất không bắn lên lá.
Với dưa leo, tỉa bỏ những nhánh và hoa ở mấy đốt sát gốc giúp cây tập trung phát triển thân chính khoẻ trước. Phía trên để nhánh mọc theo cách giống đó cần. Mỗi giống dưa leo có cách tỉa hơi khác, đọc hướng dẫn của giống hoặc hỏi người đã trồng.
Ớt thì tỉa nhẹ hơn: bỏ những chồi mọc dưới chạc ba đầu tiên, những cành yếu, cành chạm đất. Tán ớt thoáng thì trái ít bị thán thư, bệnh mà người trồng ớt rất ngại.
Vì sao ra hoa nhiều mà rụng: chuyện nhiệt độ
Hoa đậu thành trái cần hạt phấn sống và khoẻ, mà hạt phấn rất nhạy với nhiệt độ. Cà chua và ớt khi gặp trời quá nóng, nhất là đêm nóng kéo dài, hạt phấn bị hỏng, hoa không thụ phấn được và rụng. Đây là lý do cà chua trồng ngoài trời ở Nam Bộ mùa nắng nóng hay rụng hoa, còn vụ đông miền Bắc và Đà Lạt lại đậu trái tốt.
Lạnh quá cũng hại. Những đợt rét đậm ở miền Bắc làm hạt phấn kém, hoa cà chua, ớt cũng rụng hoặc trái méo.
Không làm gì được với thời tiết, nhưng bạn có thể chọn thời vụ cho đúng. Trồng cà chua để ra hoa vào lúc trời mát, chọn giống được khuyến cáo chịu nóng nếu phải trồng mùa nóng, che bớt nắng gắt buổi trưa.
Độ ẩm không khí cũng ảnh hưởng. Trời quá ẩm, hạt phấn dính lại không rơi ra được. Trời quá khô, đầu nhuỵ khô không nhận phấn. Hiểu điều này để bạn không đổ lỗi hết cho phân bón hay sâu bệnh.
Thụ phấn, nước và phân đạm
Cà chua, ớt chủ yếu tự thụ phấn trong cùng một hoa, nhưng cần sự rung động để phấn rơi ra: gió, côn trùng đậu lên. Trong nhà lưới kín gió, không có côn trùng, người trồng hay rung nhẹ giàn vào buổi sáng để giúp hoa thụ phấn.
Dưa leo có hoa đực và hoa cái riêng, nhiều giống cần côn trùng mang phấn từ hoa đực sang hoa cái, chỉ một số giống có thể tự đậu trái không cần thụ phấn. Hoa cái có một trái non nhỏ phía sau cánh hoa. Vườn không có ong, bướm, hoa cái héo và trái non vàng rụng. Trồng thêm hoa thu hút côn trùng, không phun thuốc lúc hoa nở, hoặc tự thụ phấn bằng tay bằng cách hái hoa đực quẹt vào hoa cái vào buổi sáng.
Thiếu nước lúc ra hoa làm cây tự bỏ bớt hoa để giữ sức. Tưới không đều, lúc khô lúc ướt, cũng làm rụng hoa và trái non.
Thừa đạm là nguyên nhân hay bị bỏ qua nhất. Cây bón nhiều đạm thì lá xanh um, thân mập, ra đọt liên tục mà ít hoa, hoa ra lại dễ rụng. Lúc cây bắt đầu ra hoa, giảm đạm, tăng kali và giữ đủ lân, cây sẽ chuyển sức sang nuôi trái.
Theo dõi và xử lý từng bước
Thấy hoa rụng, đầu tiên nhìn thời tiết mấy ngày gần đây: có nóng gắt, có rét đậm, có mưa dầm không. Nếu có, nhiều khả năng đó là nguyên nhân, và khi thời tiết dịu lại, đợt hoa sau sẽ đậu tốt hơn.
Rồi nhìn cây: lá xanh đậm quá, thân mập quá thì nghĩ tới thừa đạm. Đất khô, lá héo trưa thì nghĩ tới nước. Không thấy côn trùng nào ghé hoa thì nghĩ tới thụ phấn.
Cuối cùng mới tới sâu bệnh: bọ trĩ chích hoa, sâu đục, bệnh hại cuống hoa. Soi kỹ hoa và nụ bằng kính lúp xem có côn trùng nhỏ không.
Ghi lại ngày trồng, ngày ra hoa đầu, những đợt rụng hoa và thời tiết lúc đó. Năm sau bạn sẽ chọn được thời vụ hợp với vườn mình hơn. Sáng mai, bạn thử ra giàn dưa leo, đếm xem có bao nhiêu hoa cái có trái non phía sau, và xem có con ong nào ghé không.
Câu hỏi thường gặp
Có nên dùng chất kích thích đậu trái cho cà chua?
Một số người trồng dùng chất điều hoà sinh trưởng để giúp đậu trái khi thời tiết bất lợi. Nếu dùng, phải đúng loại được phép, đúng liều trên nhãn và theo khuyến cáo của khuyến nông, vì dùng sai có thể làm trái méo, rỗng ruột.
Vì sao dưa leo bị đắng?
Vị đắng do một nhóm chất tự nhiên trong cây, thường tăng khi cây bị căng thẳng như thiếu nước, nắng nóng, tưới không đều, hoặc do đặc tính giống. Giữ ẩm đều và chọn giống ít đắng giúp giảm hiện tượng này.
Trái cà chua bị thối đen ở đít là bệnh gì?
Thường là hiện tượng thiếu canxi tại trái, gây ra chủ yếu do tưới không đều hoặc rễ yếu nên cây không đưa được canxi lên trái, chứ không hẳn đất thiếu canxi. Giữ ẩm đều và không bón quá nhiều đạm thường cải thiện rõ.
Ớt bị xoăn lá có phải do thiếu phân không?
Ớt xoăn lá hay do bọ trĩ, nhện, rệp chích hút hoặc do bệnh vi rút mà côn trùng truyền. Soi mặt dưới lá và đọt non tìm côn trùng trước khi nghĩ tới phân bón.
Một cây cà chua nên giữ mấy thân?
Với loại sinh trưởng vô hạn trồng giàn, người ta thường giữ một hoặc hai thân chính. Giữ nhiều thân thì nhiều trái hơn nhưng trái nhỏ hơn, tán rậm và khó chăm hơn.
