Trái cây nứt phần lớn vì nước không đều: cây chịu khô một thời gian, vỏ trái cứng lại và lớn chậm, rồi gặp mưa to hay tưới đẫm, ruột trái hút nước phình nhanh mà vỏ không giãn kịp. Trái méo thường do một phần trái thụ phấn kém hoặc bị côn trùng chích lúc còn non. Trái sượng, cơm cứng không chín đều, hay gặp ở sầu riêng, liên quan tới nước, dinh dưỡng và mưa lúc trái gần chín.
Chào bạn, đây là Nhà Trồng Trọt. Cả mùa chăm trái, đến gần thu hoạch thì trái nứt toác hay bổ ra thấy cơm sượng, đó là cảm giác rất hụt hẫng. Tập này mình đi qua từng kiểu hư và lý do đằng sau.
Trái nứt: cuộc chạy đua giữa vỏ và ruột
Trái lớn lên nhờ tế bào hút nước và đường. Vỏ trái cũng lớn theo, nhưng khi trái gần già, vỏ cứng hơn và co giãn kém đi. Nếu ruột trái bỗng hút một lượng nước lớn trong thời gian ngắn, nó phình nhanh hơn khả năng giãn của vỏ, và vỏ nứt.
Chuyện đó hay xảy ra khi cây trải qua một đợt khô hạn, rồi gặp mưa lớn đầu mùa hoặc được tưới đẫm bù. Bưởi, cam, lựu, cà chua, vải, chôm chôm, mít đều có thể bị. Nước cũng có thể vào trực tiếp qua vỏ khi trái ướt lâu.
Cách phòng chính là giữ ẩm đều. Tưới đều đặn trong mùa khô, không để đất khô kiệt rồi tưới đẫm. Tủ gốc giữ ẩm. Vào mùa mưa, thoát nước tốt để đất không đột ngột sũng.
Thiếu canxi và kali làm vỏ yếu, dễ nứt hơn. Bón cân đối, không thừa đạm, giúp vỏ chắc. Một số giống có vỏ mỏng dễ nứt hơn giống khác, chọn giống phù hợp với vùng có mưa thất thường cũng là một cách phòng.
Trái méo: dấu vết của những tuần đầu
Hình dạng trái được định đoạt rất sớm. Ở nhiều loại trái, phần trái phát triển mạnh là phần có hạt được thụ phấn tốt, vì hạt tạo ra chất kích thích phần thịt quanh nó lớn lên. Nếu chỉ một bên trái có hạt phát triển, trái sẽ lệch về bên đó.
Sầu riêng là ví dụ rõ: trái có những múi lép, múi không có hạt phát triển, nhìn bên ngoài thấy lõm, méo. Đó là lý do nhiều nhà vườn sầu riêng thụ phấn bổ sung để trái tròn đều múi.
Côn trùng chích hút lúc trái còn non cũng làm méo. Bọ xít, rầy, bọ trĩ chích vào một điểm, mô ở đó ngừng phát triển hoặc chai lại, trái lớn lên lệch, có khi có vết sẹo. Xoài bị bọ trĩ có vỏ sần, có vết ghẻ.
Trái chen chúc trên chùm, cọ vào cành cũng có thể méo. Tỉa bớt trái, bao trái sớm giúp trái có chỗ phát triển đều và tránh côn trùng.
Trái sượng: chuyện của cơm sầu riêng và mít
Sầu riêng sượng là khi bổ ra thấy có múi cơm cứng, không mềm, màu nhạt, ăn không ngon. Nguyên nhân chưa được hiểu đầy đủ, nhưng những yếu tố thường được nhắc tới là mưa nhiều hoặc tưới nhiều lúc trái gần chín, cây mất cân bằng dinh dưỡng, cây ra đọt non trong lúc nuôi trái, và thu hoạch sớm khi trái chưa đủ già.
Vì vậy trong giai đoạn trái gần chín, nhà vườn sầu riêng thường giảm tưới, tránh để cây ra đọt, bón cân đối kali và canxi, và chỉ cắt trái khi đã đủ tuổi.
Mít cũng có hiện tượng múi không đều, có múi xơ, có múi không phát triển, phần lớn liên quan tới thụ phấn và nuôi trái.
Ở trái cây nói chung, thu hoạch non làm trái không đủ đường, không đủ hương, chín ép không ngon. Thu đúng độ già là cách quan trọng nhất để trái ngon, việc này mình sẽ nói kỹ hơn ở danh mục thu hoạch.
Thiếu canxi: thủ phạm âm thầm
Canxi là chất xây vách tế bào cho chắc. Trái thiếu canxi thì vỏ yếu, thịt mềm nhũn, dễ nứt, dễ thối, để không được lâu. Thối đít trái cà chua, ớt là ví dụ quen thuộc nhất.
Điều đặc biệt là canxi đi lên cây theo dòng nước thoát hơi. Lá thoát hơi nước mạnh nên nhận nhiều canxi, còn trái thoát hơi ít nên nhận ít. Khi nước không đều, khi trời quá ẩm hoặc khi cây có quá nhiều lá non, trái càng ít canxi. Vì thế có khi đất không thiếu canxi mà trái vẫn thiếu.
Cách cải thiện là giữ nước đều, đất không quá chua, không bón thừa đạm và kali quá mức vì chúng cạnh tranh với canxi. Một số nhà vườn bổ sung canxi qua lá cho trái non theo khuyến cáo.
Bạn có thể nhận ra trái thiếu canxi khi vết hư xuất hiện ở phần xa cuống nhất của trái, đó là chỗ canxi khó tới nhất.
Một mùa trái đẹp bắt đầu từ trước khi ra hoa
Phần lớn các kiểu hư trái không cứu được khi đã thấy. Trái nứt rồi không liền lại, trái méo rồi không tròn được. Vì vậy cách làm đúng là phòng từ sớm.
Chăm cây khoẻ sau thu hoạch, tỉa thoáng, bón cân đối. Lúc ra hoa, bảo vệ côn trùng thụ phấn. Lúc trái non, theo dõi côn trùng chích hút, bao trái nếu cần. Lúc trái lớn, giữ nước đều, không bón đạm muộn. Lúc trái gần chín, kiểm soát nước, không để cây ra đọt.
Ghi chép lại mỗi mùa: tỷ lệ trái nứt, méo, sượng, thời tiết thế nào, mình đã tưới bón ra sao. Sau vài mùa sẽ thấy quy luật của vườn mình.
Tuần này, nếu vườn bạn đang có trái lớn mà sắp vào mùa mưa, hãy bắt đầu tưới đều hơn ngay từ bây giờ, để khi mưa đầu mùa đổ xuống, cây không phải hứng một cú sốc.
Câu hỏi thường gặp
Trái nứt còn ăn được không?
Trái vừa nứt, chưa thối, chưa có sâu thì vẫn ăn được nếu hái và dùng ngay. Vết nứt là đường cho nấm, côn trùng xâm nhập, nên trái nứt để lâu sẽ hư nhanh và không bán được.
Vì sao chôm chôm, vải hay nứt khi mưa?
Vỏ các loại trái này mỏng, khi trái gần chín gặp mưa to sau thời gian khô, ruột hút nước nhanh làm vỏ nứt. Giữ ẩm ổn định từ trước mùa mưa giúp giảm nứt.
Có nên phun canxi cho trái non?
Nhiều nhà vườn bổ sung canxi qua lá, qua trái theo khuyến cáo và đúng giai đoạn. Nhưng nếu nguyên nhân là nước không đều thì phun canxi không giải quyết triệt để.
Sầu riêng sượng có phải do giống không?
Giống có ảnh hưởng nhưng không phải nguyên nhân duy nhất. Điều kiện nước, dinh dưỡng và thời điểm thu hoạch ảnh hưởng rất lớn, nên cùng một giống, vườn này có thể sượng nhiều hơn vườn khác.
Trái có vết sần ghẻ ngoài vỏ là do đâu?
Thường do côn trùng chích hút như bọ trĩ, nhện khi trái còn non, hoặc do một số bệnh nấm vi khuẩn. Nhìn kỹ lúc trái non và bao trái sớm giúp giảm vết sần.
